Birk

  Tóri Slættalíð, sum er námslektari í kt-didaktikki og støddfrøði á Fróðskaparsetri Føroya, sigur, at brúki eg Edge-kagan á telduni, so fái eg atgongd til Copilot á síðupanelinum. Men tá fær kjattbotturin eisini atgongd til ymiskt, sum er opið á síðuni. Fyri aðru ferð havi eg eftir stuttari tíð lagt til merkis, at Copilot, sær, hvat eg havi opið á skíggjanum. Tað ljóðar sum tann reina paranoia og ein óskrivaður kapitil í framtíðarsøguni 1984 um Big Brother. Men nú er veruleikin lendur her og innlagdur í telduna hjá mær. Á góðum føroyskum sær Copilot, hvat eg leiti eftir, og hvat eg síggi í kaganum framman fyri mær beint nú. Fyrra dømið er, tá eg á Wikipedia leiti eftir Emmanuel Todd. Seinna dømið er, tá eg á sama staði, Wikipedia, beri saman Judit Butler og Frantz Fanon. Eg havi í báðum førum strikað undir við reyðum, omanfyri og niðanfyri, har Copilot sigur seg síggja, hvat eg havi opið á telduskíggjanum. Ein nýggj bókasavnstænasta. Effektiv, men eitt sindur óunnilig. Og eg vei...

Hevur tú í tvey ára tíggju skrivað fýratúsund tekstir, ið tú dag og dagliga gevur út sum uppsløg á opnum bloggi, sum øll kunnu lesa og viðmerkja, talgilt á útgávustaðnum, ella í práti, tá tú møtir lesarum, ið tú ikki altíð kennir, er hugvekjandi at leita aftur á eitt úrval av tekstum, sum vóru á blogginum í fjør. Tí mentanarligu upplivingarnar tróta ikki. Besta plátúútgáva mær kom í hendi, ja LP pláta við informativum húsa, sum í gomlum døgum, var Tutlútgávan ”Tá hvørt ljós líkist tær” hjá Benjamin Rajani, ið eg settið undir yvirskriftina Sermerkt og rík Vit fingu nýggja stóra spælistaðin Tjarnir, ið eg ummælti til upplatingarkonsert, har eg varð innboðin, og sama vikuskiftið eisini varð til konsertir í Løkshøll og Lívdini. Hesi bæði seinnu høvdu tó innihaldsliga allan munin, serliga Lívdin eftir mínari meting, hóast Tjarnir er tann staður, ið mentapolitiskt hevur lukkast at savna og seta seg á mesta pening í føroysku mentanarsøguni, uttan at hetta sæst aftur á skránni. Tað konsert...

Í útvarpssendingini Kultura hjá Lív Mikkelsen slapp eg at nevna tveir góðar útlendskar filmar, eg sá í undanfarna ári. Nú eru so nógvir mátar at meta um og taka støðu til, hvat ein góður filmur er. Hann kann verða góður sum filmur, máldur eftir filmslistarligum virðum, hann kann verða góður, tí hann er týdningarmikil í tíðini, tí hann tekur upp evni á ein hátt, sum angin annar ger. Og so er tað sjálvur miðilin, filmur, sum amerikanski ummælarin, Roger Ebert (1942-2013), helt vera bestu empati maskinu, empathy machine, at lýsa samansett og torgreidd mál. Filmarnir eru Vejen hjem og Frankenstein . Undir yvirskriftini Góður filmur til undirvísing skrivaði eg soleiðis um biograffilmin  Vejen hjem: Vegurin heim - ein danskur filmur um radikalisering Haldi, at danski filmurin "Vejen hjem" er alt ov góður og aktuelt viðkomandi til ikki at brúka í skúlanum, nú hann bæði er virðisløntur og tøkur til undirvísing. Tí deili eg hetta uppskot um at brúka filmin í undirvísingini. ”...

Emmanuel Todd (Wikipedia) Í dag, nú árið rennir út, fekk eg ein fyrilestur í mín innbakka um, hví vit skulu halda við Putin, ið sum Páll púra einsamallur stríðist við lívinum sum innsatsi, altíð árvakin at bjarga Ukraina og øllum ukrainum í verðini, undirmenniskjunum, sum Stalin svøltaði, so hermenn hansara kundu fáa stuldursføði árini 1932-33, tá fólkadrápið Holodomor fór fram.  Av tilvild varð tað uppdagað, tá valisiski journalisturin, Gareth Jones, rendi seg í hendingarnar og kundi siga heimssamfelagnum frá um dokumenteraðu ógerðirnar.  Dokumentatión er alt. Fyrilesturin í innbakkanum er eitt enskt brot úr fronsku bókini hjá Emmanuel Todd, "Týndi Vesturheimurin", La défaite de l'Occident (2024), har sagt verður, hvussu protestantisma hevur tikið beinini undan avindustrialiseraða og nihilistiska vesturheiminum.  Tí er narrativið, at Putin longu hevur vunnið á Vesturheiminum.  Eftir er tí bara legitimerað rættvísgerð, sum Putin nú á fjórða ári starvast við, telj...

  Copilot hjá Microsoft gjørdi myndina meðan eg skrivaði Tað var ikki so mikið sum uppskot at verða ársins orð, hóast tað kundi verið grundgivið væl og virðiliga fyri tí herheima. Putin-vaksina. Ikki tí hon fæst á apoteki í dagsljósi ella hjá kommunulækna á resept, men tí at samanfallið, coherence, høpi, samanhangur og samfesti millum tveir bólkar er totalt, tá eg hyggi aftur á árið, ið brátt er farið. Tey, ið fult lógliga og eins skilliga á fólksins almenni, Facebook, enn gera vart við, at tey vóru ímóti tí ágangi, tey sannførd upplivdu, tá vit øll gjøgnum miðlarnar og skúlaskipanina skuldu tvangsupplýsast og síðan gjøgnum heilsuverkið tvangsvaksinerast móti uppfunnu koronasmittuni covid-19, ikki bara eina ferð men fleiri ferðir, fyri ikki at verða sett uttanfyri alla luttøku og ávirkan í samfelagnum, og so tey, sum eins lógliga og skilliga á sama stað, serliga í hesum ári, hava gjørt vart við seg sum svorin viðhaldsfólk hjá russiska forsetanum, Vladimir Putin, og hansara kr...

Jólini eru tíðin, tá tú gert upp, hvat var best í árinum, sum fór. Hyggja vit at filmi, so er ikki óvanligt, at tú sært listar í miðlunum, sum hondfast staðfesta, hvat eru bestu jólafilmar, og hvørjir filmar skulu síggjast á jólum. Binge watching, tey kalla. Sum jólini ganga, gongur upp fyri mær, at ávísir filmar eru skrásettir sum ómissandi jólafilmar, uttan at eg visti av tí, og ofta uttan at filmurin hevur nakað stórvegis, kanska slettis einki, við jólini at gera, men er blivin ein partur av tí konsumi, fyrilitsleysari ovurnýtslu, sum jólini eru. Ein filmisk brúkarafest. Ein morgun undan jólum síggi eg, at Home Alone frá 1990 verður sýndur á donsku public service rásini DR1. Ein góð søga sett saman við spenningi og filmiskum frásøgusnildi av eini aðrari verð, sum ikki bara setir barnið í focus, tá tað forskansar seg í stóra ríkmannaheiminum, men eisini loftar tankum um familju og einsemi á jólum. Kjarnuboðskapurin kemur fram, tá høvuðsleikarin, Kevin (Macaulay Culkin), møtir g...

At sleppa tvey og tjúgu ára gamal at skriva handrit til ein jólafilm við fremstu filmstjørnum er sjáldsamt, men kann so víst og sætt síggjast og upplivast á Netflix hesi jólini. Mamman hevur tikið um endan, leikstjórnað fyri fyrstu ferð, og framleitt. Ein jólaleikur, sum hóast hann nemur við tað sentimentala, er ein av teim bestu í okkara tíð, tí mest sum allir nýggir jólafilmar, ið almennu rásirnar hava sjáldsama góðan hug at vísa upp í saman, eru tað bera glimmur og fjant, eindimensjonellir og uttan dýpd, ja teir tykjasta hava sett sær fyri, at halda í hevd tann æviga sannleika, at vit skulu heilt aftur til Dickens at hoyra og síggja ektað jólaævintýr. Hesin filmurin prógvar undantakið. Haldi eg. Ein jólafilmur við innihaldi og viðkomandi ivamálum alt til røttu við. Heitið er “Goodbye June”, ið er Helen Mirren, krabbameinssjúka mamman at fýra, ið liggur til tað síðsta. Timothy Spall er maðurin, Bernie, ið er aftastur í øllum, men í seinasta parti briliérar sum ein annar Ray Cha...