18.12.17

Dreymar við havið á filmsstevnu í Tromsø


Filmurin hjá Sakarisi Stórá Dreymar við havið verður sýndur á altjóða filmsstevnuni í Tromsø í døgunum 15.-21. januar í 2018. Tað boða føroysku filmsframleiðararnir frá í dag.

Tromsø International Film Festival, sum eftir vitjanartali er størsta filmsstevna í Noregi, og millum størstu filmsstevnur í Norðurlondum, sýnir umleið 80 filmar hvørt ár, fyri fleiri enn 60.000 vitjandi. Stevnan hevur 28 ár á baki og genererar sambært kanning 26 milliónir norskar krónur í avleiddum virksemi.

Í tíðindaskrivi siga føroysku framleiðaranir, at hetta er fjórða altjóða filmsstevnan, sum Dreymar við havið luttekur á. Filmurin varð frumsýndur í Filmsfelagnum í Havnar Bio 6. september í ár, fekk framúr ummæli, og hevur síðan luttikið á filmsstevnum í Íslandi, Italia og Týsklandi.

Havnar Bio sýndi filmin í heyst og aftur í desembur, og sýningar hava eisini verið í Klaksvík, Suðuroy, Runavík og komandi ár verða sersýningar í Fuglafirði og á Sandoynni.

Framleiðararnir siga, at til ber at fylgja við og lesa meira um filmin á Facebook síðuni, og meir sæst um filmin á Tromsø International Film Festival her.

Trælist í Mjørkadali á jólum


Við amerikanska Jet dreyubonkin í barakk 28 í gomlu Natostøðini í Mjørkadali ger Joel Cole listaverk úr viði, so sum krukkur, stakar og skeribretti. Onnur kompleks listaverk, ið fyri mesta partin eru evnað til úr falnum trøum kring heimbygdina Shakopee í Minnesota og førd higar til lands í bingjum fyri mongum árum síðan, eru vakurt organiskir lutir, ið umframt at verða innbjóðandi taktilir at kína, eru funktionellir sum knagar, at hanga jakkar og hattar á.

Til vinstru í myndini niðanfyri er eitt høgt og samansett listaverk, annanvegin átøkt Trøllkonufingri og hin vegin einum verndarsteyra, totempela, hjá norðuramerikanska upprunafólkinum. Joel, sum talar og praktiserar føroyskt sum ein innføddur, ja gongur fjøllini og flettir, sum er meir enn eg sjálvur geri, skrivar á Facebook, at "This is what I currently consider my "flagship" piece: Breaking Bad...as Faroese as it gets. The piece stands 215 cm tall and is made from: Sugar Maple, Mahogany, Ebony, Cherry, Brazilian Walnut, Redwood, Ash, Birch, American Walnut, Honduras Rosewood, brass, guitar string, leather cord, metal, and paper."


Joel kom higar fyri meir enn 30 árum síðan sum skiftisnæmingur í Rotary skipanini frá Shakopee senior high school. Tá gekk hann í studentaskúlanum við Gøtugjógv. Síðan hevur hann lisið antropologi við lærda háskúlan í Minneapolis í Minnesota, og sjónleik við Gustavus Adolphus College í Saint Peter, MN. Í dag er hann giftur Kristinu og býr í Hoyvík.


Upp í Mjørkadali heldur Joel til í barakk 28, har hermenn hava búð, tveir og tveir í hvørjum rúmi, sum í kahútt umborð á skipi, við einum vesi og einari stovu. Nú øll donsk hernaðarmál og Natomál eru flutt úr Mjørkadali, er Arresthúsið flutt inn í høvuðsbygningin niðanfyri, sum í meir enn hálva øld hevur verið ein arkitektonisk perla í grøna brattlendinum undir Sornfelli og omanfyri Kaldbaksfjørð.


Tað var í september í 2015 at Joel flutti listaverkstaðin niðan í Mjørkadal. - Ein avtala og skipan, ið er við til at veita føroysku fongsulsskipanini støðug skeið, og geva mær eitt tilhaldsstað í vøkrum og gevandi umhvørvi, ið kann hýsa mínum listaverkstaði og galleríi, segði Joel tá. Umframt tey innsettu í Arresthúsinum, sum enn er danskt málsøki, koma eisini fólk, ið ganga í Fountainhúsinum í Havn niðan higar at dreya og arbeiða undir kønu leiðslu Joels á verkstaðnum. Næmingar úr Gøtu skúla og Litlaskúla við Hoyvíkstjørn í Havn koma eisini í verkstaðin at læra um trælist og at brúka amboðini.


Fyri endanum á barakkini, har stova var fyrr, er nú gallarí, har til bera at síggja og keypa frá Joel Cole Art.


Okkara vegir hava krossast fyrr. Tá eg og mínir gomlu skúlafelagar fyri meir enn fimm árum síðan møttust í Saltsøluni á Vestaru bryggju, skrivaði eg soleiðis á blogginum 23. september 2012: Amerikanarin Joel Cole hevur eisini verkstað her úti. Hann greiðir frá, hvussu hann kom til Føroya sum skiftisnæmingur, hvussu lívsleiðin seinni lagaði seg og um alt timbrið, hann hevur tikið við sær til Føroya úr heimstaðnum í Minnesota. Sum sæst á myndunum er tilfarið rúgvusmikið.


Víðari skrivaði eg á blogginum í 2012, at vakra skápið niðanfyri hevur Joel gjørt til eina kvinnu. Og tað er sólarklárt, at júst passión er í øllum arbeiði og tilfari, sum Joel arbeiðir við og fortelur okkum um.


Fyri jól sama ár, hin 6. desember í 2012, hitti eg Joel á Føroya Fólkaháskúla í Hornabø, og skrivaði soleiðis á blogginum: Joel Cole, sum niðanfyri er avmyndaður á verkstaðnum á Háskúlanum í Hornabø í Havn, arbeiðir við eini sjáldsamari og spennandi framsýning, sum letur upp í Norðurlandahúsinum fríggjakvøldið 11. januar 2013.


Framhaldandi skrivaði eg soleiðis: Joel, sum býr í Føroyum, er ættaður úr Minnesota. Hann hevur ferðast víða og kom av fyrstan tíð higar sum skiftisnæmingur. Tilfarið, sum hann brúkar í framsýningini, er úr Norðuramerika, Suðuramerika og Føroyum. Um framsýningina, sum letur upp í Norðurlandahúsinum í januar, sigur Joel soleiðis:


Í nýggjastu verkunum seti eg mær fyri at kanna tey mynstur, sum vit leggja á tilveru og atferð okkara. Vit liva í fýrakantaðum kassum. Vit hyggja út úr hesum kassum gjøgnum fýrakantað hol. Vit arbeiða í fýrakantaðum bygningum. Vit eru umgyrd av beinum strikum, vinklum og fýrakantum. Og tá vit lýsa okkara tilveru í myndum, gera vit tað við at taka bíløt, sum eru sett saman av túsundtals smáum puntum, sum allir eru í litum. Mín spurningur er hesin: Um tær myndir vit dagliga hyggja eftir, eru gjørdar úr smáum litaðum puntum, hvat er tað so í veruleikanum, vit hyggja at? Er tað hin rætti veruleikin, sum verður borin fram fyri okkum? Og hvussu ávirkar tað atferð okkara, tá vit skoða veruleikan í einum teldugjørdum heimi? Mínar nýggjastu standmyndir, sum eru úr timburi, dvølja við hesar tankar, og royna at finna eina spón av sannleika handan talgilt viðgjørdu myndirnar, sum vit síggja hvønn dag. Timbur, sum í flestu førum er úr mínum heimstaði í Minnesota, er høvuðstilfarið í hesum arbeiði. Men eg brúki eisini lívrunnið tilfar, sum eg havi funnið við føroyskar strendur og so nakað av reka.

Í mars 2018 verði eg partur av eini stórari framsýning í Norðuratlantshúsinum í Odense saman við føroysku listafólkunum Edward Fuglø, Eyðun av Reyni, Pól Skarðenni og Guðrið Poulsen.



16.12.17

Riding shotgun í bestu harutíð


Í bestu harutíð sat eg í dag í bilsessinum framman, høgrumegin føraran, vestur á flogvøllin. Ístaðin fyri byrsu at skjóta haru við, hevði eg gjørt meg út við myndatólinum at skjóta kavamyndir soleiðis beint út eftir tí, sum fyri er í kalda góðveðrið. Yvirskipaðu ørindini vóru at møta Jógvani, sum seinrapartin kom við Atlantsflogi úr Danmark. Her hómast bláur himmal og seinastu sólstrálurnar á hvíttklæddu fjallarøðirnar norðanfyri, innan alt ber upp fyri, so vit bara síggja næstu líðirnar í Kaldbaksbotni.


Nú missa vit bláa loftið og fjara sýnið, so alt er næstan svart og hvítt, og ber upp fyri øllum tí fjara.

 
Í Kollfjarðardali er ein bilur farin út av vegnum og er bóltaður runt í morgunhálkuni. Nú er saltað og gott at koyra, men allir litir eru burtur. Eftir Leynatunnulin er trøllsliga grátt yvir bláa vatnið og fram við vegnum, har brúnguli heystarhagin hevur hug at troðka seg upp úr tí litleysa lendinum.


Eftir at flogfarið er lent henda sjáldsama góðveðursdag, venda vit aftur móti Havnini. Fyrst fyri er vatnið við teim trimum nøvnunum - Sørvágsvatn, Leitisvatn og so bara Vatnið. Riding shotgun eftir Vatnavegnum hepnast at fáa hesar báðar mjávaksnu sólsetursmyndir í kassan.


Her er so sjáldsama stilt og vakurt, at her má steðgast og tíðin takast og fangast í hægstu harutíð. Eitt skot og tvær eru fyri við Vatninum og Trælanípuni í spegilsstillum baksýni.


Fotografar við stativi og nógvari útgerð hava stillað upp við Gróthústanga at goyma løtuna við sólsetri. Stilt og friðarligt í andsøgn við hóttandi illveðrið seinastu nógvu dagarnar. So er tað aftur shotgun til Havnar við Vatninum í bakspegilinum.


15.12.17

Tá ljóðið sigur søgur á filmi


Tá ljóðið sigur søgur á filmi er yvirskriftin, tá Peter Storm Wich fer at sýna filmin Polar, og greiða frá um ljóðsniðið í fyrstu grønlendsku webfilmsrøðini.

Tað eru Filmsfelagið og Havnar Bio sum í felag fara sýna filmin Polar, sum er verkætlan frá filmsskúlanum Super16. Samstundis er hetta ein pilotur, nú fyrsta grønlendska netrøðin verður gjørd.

Baksýnið og orsøkin til sýningina í Filmsfelagnum er, at varpa ljós á ljóð í filmi og filmsgerð. Skal ljóðið gera mun og hava størst møguliga virkna í filmaðu søguni, so skal ljóðfólkið, ljóðdesignarin, vera við í kreativu prosessini longu tá hugskotið verður til og handritið skrivað. Polar er eitt dømi, har ljóðsniðgevin medvirkar frá byrjan, og elvir til, at ljóðmyndin og alt ljóðumhvørvið verður ein sjálvsagdur medspælari í filmaðu søguni.

Peter Storm Wich, sum lesur til tónameistara á Danska Filmskúlanum, og hevur ábyrgdina av ljóðinum í Polar, fer eftir sýningina at siga frá um, hvussu ljóðið er blivið til og at svara spurningum frá áskoðarum.

Opna filmsýningin, sum er ókeypis, er ætlað føroyskum filmsfólkum og øllum, ið á ymsan hátt fáast við og hava áhuga í filmi, og vilja síggja film í biografumhvørvi við røttum ljóði. Tiltakið er fyriskipað saman við Havnar Bio.

Soundvenue skrivar soleiðis um filmin Polar: Nuuk, de omkransende fjelde og det sagte skvulpende hav udgør det særlige, isolerede serieunivers, hvori ’Polar’ udspiller sig. I dagslys dominerer industri og betonbyggeri, men når mørket falder på, transformerer farvestrålende nordlys og ildevarslende hvalsang sceneriet. Myter og mystiske lydfænomener truer byens ungdom. Som overnaturlig spændingsserie lægger ’Polar’ fremragende ud – endda med fintfølt og underspillet homodrama som følelsesmæssig klangbund. (www.soundvenue.com)

Polar: Leikstjórn: Natalia Anna Ciepiel, Alexander Ohrt. Handrit: Morten Mortensen. Leikarar: Amisuna Berthelsen, Inuna Davidsen, Elias Lindhardt. Tónameistari: Peter Storm Wich. Longd: 34 minuttir. Sýning: Fríggjadagur 29. desember 2017 klokkan 12:00, tað er á middegi.


Fullsett kirkja við Bach og kertum


Ólavskirkjan í Kirkjubø, sum helst er reist í 1200-talinum og tí er Føroya elsta kirkja, var fullsett í kvøld, tá skipað var fyri konsert við klassiskum tónleiki eftir Johann Sebastian Bach (1685-1750).


Samskipari var Ólavur Jacobsen, sum spældi klassiskan guitar og var framúr væl upplagdur frásøgumaður við perfektari timing, ikki bara í gittarspæli, men eisini í orðum.


Einki orgul er í kirkjuni, so umframt gittarin hjá Ólavi, hoyrdu vit eina strúkikvartett við Moniku Stauss Joensen, Jón Festirstein, Jens Christian Guttesen og Jonu Jacobsen. - Alt samalt í andum hjá Bach, sum skuldi levera tónleik hvønn sunnudag, bæði til vanliga messu og til hámessu, og altíð leggja til rættis eftir høvi og umstøðum, sum til dømis her í kirkjuni, segði ein nærverandi Ólavur.


Carsten Arnskov, teknikari í Kringvarpinum, hevði myndprýtt kirkjuna við ljósi upp á veggin í litum, sum vit annan vegin kenna úr litaðu glaslistini hjá Tróndi Paturssyni, men eisini við søguligum portrettmyndum av Bach og hansara nótaskriftum í skiftandi liti og skapi.


Frá tí siðbundna til tað psykedeliskt hallusinerandi vóru litirnir og myndirnar hjá Carsten væl proportioneraðar eftir kirkjuvegginum. Við døggváta gluggan síggi eg fyrst mín egna skugga kastaðan upp á veggin, meðan strúkikvartettin ger klárt at spæla frammi í kóri.


Annar ljóskassin, ið varpar væl skipaðu myndirnar upp á kirkjuveggin, stendur undir gamla bóndagarðinum, og hin ljóskassin er settur oman móti sjóvarmálanum, har vetrarfuglar svambla og blíðu aldurnar hoyrast, sum prestur so væl hugleiddi um, her sum meginland møtir havi.


Spennandi er at eygleiða skiftið, og síggja vinstra eyga á Bach skera kirkjuveggin, so hann við støði í glugganum mest sum skapar klassiska gylta skurðin, meðan havið dunar beint fyri fótum og tari liggur í túninum eftir miklan uppgang. Nú er stilt.


Eftir hinum vegginum, fram við gøtuni, skifta nótar og hondskrift hjá Bach millum opnu kirkjudyrnar og upplýsta gluggan.


- Fyrimyndin til konsertina er úr St Martin In the Fields kirkjuni í London, har konsert er á hvørjum ári, sum kallast Bach in Candle Light, sigur Jóhan Mortensen, ið fekk hugskotið til konsertina, sum Føroya Stiftsstjórn og Tórshavnar kommuna skipaðu fyri. Jóhan vónar, at candle light konsertin kann verða eitt afturvendandi tiltak hesa myrku ársins tíð, og kann takast uppaftur in summer light í Múrinum, so Kirkjubøur framyvir verður eitt kraftsentur við tónleiki eftir Bach.


Prestur í Ólavskirkjuni í kvøld var Meinhard Bjartalíð. Hann byrjaði hugnaligu løtuna við kertum og Bach, og til endans las Meinhard eina bøn, sum Sólrun Michelsen hevði orðað, innan øll reistust og sungu av hjarta Gleðilig jól, tí ikki sást at lesa.


Aftaná konsertina, sum vardi ein tíma, beyð bóndin, Jóannes Patursson, niðan í Roykstovuna, har Føroya Bjór setti Luther og Katarinu bjór á borðið. Takk fyri eina kontemplativa løtu, nú jólini og blinkstrandi søluljósini eru í hondum.







13.12.17

Bach í kertuljósi


Í Føroya elstu kirkju, Ólavskirkju í Kirkjubø, verður ein sjáldsom konsert hóskvøldið 14. desember klokkan 19:30.

- Fyrimyndin er úr St Martin In the Fields kirkjuni í London, har konsert er á hvørjum ári, sum kallast Bach in Candle Light, sigur Jóhan Mortensen. Í innbjóðing ger hann vart við, at konsertin er ókeypis og pláss er fyri 100 áhoyrarum.

- Bretska konsertin er hugnalig og sera væl fagnað, og við íblástri frá henni verður nú konsert i Kirkjubøar Kirkju við Bach tónleiki á høgum støði, sigur Jóhan.

Aftaná konsertina, sum varar slakan tíma, hevur Føroya Bjór móttøku í Roykstovuni hinumegin túnið, har eitt jólalag eisini verður spælt.

Palli Gregoriussen sigur, at kirkjan í Kirkjubø, eisini nevnd Ólavskirkjan, er elsta kirkja í landinum, sum er í brúki. Hon hevur eitt tíðarskeið verið dómkirkja á føroyska biskupssætinum. Í 1963-1966 fóru fram umfatandi fornfrøðiligar rannsóknir av lendinum undir kirkjuni. Rannsóknin vísti, at kirkjustaðurin er fornur. Komið varð m.a. fram á tríggjar gólvfláir úr miðøld. Í hesum fláum vórðu funnir fimm myntir. Tann elsti, ið er enskur, varð sligin í tíðarskeiðinum 1223-1235, og varð hann funnin undir tí elsta gólvinum. Innar í kóri varð funnin ein bispagrøv. Grøvin sjálv var klødd innan við nævur. Kolevnis-14 tíðarfestingar bæði av kistuviðinum og nævrinum vísa, at grøvin man verða frá miðskeiðis í 1200-árunum. So mangt bendir á, at kirkjan er reist einaferð í 1200-árunum, og er sostatt ein miðaldarkirkja, sigur Palli Gregoriussen í bókini Eldru hválvkirkjurnar.