23.2.17

Bretsk sosialrealisma í Havn


Í dag byrjar altjóða filmstevnan Stockfish í Reykjavík. Frændir okkara fyri vestan vísa Ég, Daniel Blake, sum er íslendska heitið á nýggjasta filminum hjá 80 ára gamla Ken Loach, sum í  1969 gjørdi ein av mínum yndiisfilmum, Kes.


Sama gera vit í Havn mikudagin. Vísa nýggjasta frá fremsta bretska sosialrealisti, Ken Loach, sum vann Gylta Pálmin í Cannes í fjør summar. Sýningin við I, Daniel Blake er í Havnar Bio mikukvøldið 1. mars kl 20:00.


Tá fer Høgni í Stórustovu, deildarleiðari á tænastudeildini í Arbeiðsloysisskipanini, at innleiða sýningina í Filmsfelagnum. Filmurin um arbeiðsleysa Blake hevur 11 ára aldursmark. Væl møtt til ein minniliga filmsýning - um arbeiðsloysi!

Filmur í felag


Í gjárkvøldið sýndi Filmsfelagið nýggja amerikanska sangleikin La La Land í Havnar Bio. Hetta var fyrsta almenna sýning á okkara leiðum. Í Danmark verður hann sýndur í kvøld og í Noregi í annaðkvøld. Nógv fólk var møtt at síggja stórfilmin hjá unga leikstjóranum, Damien Chazelle (f.1985), ið gjørdi hugtakandi bigband filmin Whiplash í 2014, sum eisini varð vístur fyri fullum húsum, tá hann var frammi og øll tosaðu um hann. Júst hetta við at síggja film í felag í teirri løtu, tá filmurin er í zenith í altjóða pressuni, og øll tosa um hann, er besta biografuppliving, eg kann hugsa mær. Tá vísur filmur sína íbygda styrki sum miðil og listagrein. Ein savnandi faktorur, sum eingin onnur listagrein. Jú, kanska sum fótbóltur. Tað eru fólk, ið siga, at tey kunnu uppliva somu kenslu, tá nógv eru møtt og teirra lið vinnur. Tá er ein evforisk vælvera, sum ikki bara er góð, men eisini falsleyst vøkur. Tað er filmur í felag.


Seint sunnkvøldið kunnu vit fylgja við, hvussu Oscarvirðislønirnar falla. Onkur fer heilt vist til La La Land. Men neyvan fjúrtan. Skal eg gita, verður tað í hvussu er fyri upprunatónleikin hjá Justin Hurwitz, klaverið í Mia & Sebastian's Theme er framúr til hesa ungdómssøgu; fyri besta sang, City of Stars, sum vendir aftur til gomlu sangleikirnar á filmi; fyri bestu búnar, har serliga guli liturin er gjøgnumført góður; og fyri besta kvinnuliga høvuðsleiklutin hjá Emmu Stone, sum bara er hin rætta til hesa søgu millum bygd og bý, ungdóm og vaksamannalív, proff og amatør. Tað er Ryan Gosling eisini, men hann er so fittur drongur, at eg heldur vil siggja hann sum dreparin í Drive (2011) hjá Nicolas Winding Refn.


Samanlagt vekir La La Land hugin at síggja Baz Luhrmann og gamlan film, ikki bara amerikanskan. Ein gimsteinur í gamla Havnar Bio við bláu klokkuni var bretski sangleikurin Half a Sixpence (1967) við Tommy Steele, sum hevur sungið í høvdinum, síðan eg sá nýggja amerikanska The Book of Mormon í London í januar. Sangleikur á filmi er alt annað enn ein deyð sjangra. Ivast tú, so skalt tú síggja La La Land. Í meðan spæli eg orginala ljóðsporið á Spotify. Tað er praktfult, tað er mitt í Havn, tað er her, tað er nú. Akkurát sum á filmi.


22.2.17

Fyrsti várdagur


Í dag er fyrsti várdagur, sum regnváta myndin av Húsabrúgv í Havn bendir á. Besta og drúgvasta tekin um vár varð tó, at matstovan KOKS í Kirkjubø fekk Føroya fyrstu Michelinstjørnu á samkomu í Stockholm í dag. Til lukku við tí! Hóast bíleggingar streymaðu inn, tá boðini bórust, er matstovan stongd fyri veturin, og letur ikki upp aftur fyrr enn í april við 25 eksklusivum plássum í Kirkjubø, har náttúra og rávøra ganga í eitt. Og í kvøld vísur filmsfelgið La La Land, sum er í uppskoti at fáa 14 Oscarvirðislønir sunnukvøldið, sum er tað mesta nakrantíð. Vit eru fyrsta Norðurland at síggja filmin. Dagsins várliga blómutyssi, millum lilla og gult, kann neyvan verða betri.


21.2.17

Ð, ó og á á breddan


Hetta er fyrstu ferð eg havi sæð føroyskar stavir á breddanum á eini teldu, sum er á netinum og vísur eina web adressu. "Móðurmál" er hóskiliga orðið. Orsøkin er, at nú verður aftur skipað fyri Móðurmálsdegi, hesuferð í Løkshøll í Runavík á føðingardegi Hammershaimbs, leygardagin 25. mars.

20.2.17

Føroysk matstovuvinna


Í mars í fjør bað Bent Christensen, omanfyri, um eina stutta grein til Den danske spiseguide, sum skuldi lýsa matstovuvinnuna í Føroyum, farna tíggjuáraskeiðið ella so. Bent Christensen var fyrstu ferð í Føroyum í 2009, og kann lættliga sigast at vera hann, ið hevur uppdagað føroyska matlist og avdúkað hana fyri umheiminum. Her er danska greinin, sum eisini varð umsett til enskt:

Færøsk gæstebud

Sommern 1975 besøgte den svenske skuespiller Hans Alfredson Færøerne, og beskriver mødet med det færøske køkken lidet flatterende i bogen ”Bästa vägen till Muckle Flugga: notiser kring en resa till Island, Färöarna, Orkney och Shetland”. Serveringen beskrives som Babettes begravelse.

I dag har madkunst fået indpas på den politiske dagsorden, hvor politikere med pondus har foreslået gunstigere vilkår for restaurationsdrift på Færøerne, der stadig bliver interessantere som destination for den kræsne turist, der betragter landet som en gastronomisk perle.

På trods af en jævn historisk restaurationsvirksomhed, særlig på hotellerne Hafnia og Føroyar, er det først i 80’erne at gennemsnitsfæringen får smag for at spise ude. Det var en uhørt luksus, som kun den velbemidlede turist benyttede sig af.

Maxim og medbragt vin

Den kræsne færing, der nu også havde fået adgang til eget flyselskab, fik nye gastronomiske krav indfriet ved flere lejligheder i den frembrusende hovedstad Torshavn, særlig på restaurant Maxim i forstaden Argir, der nu huser Finansministeriet og Statistisk Bureau.

Under navnet Rio Bravo tilbød en tunesisk iværksætter, Mouldi Manai, den almindelige færing steak til medbragt vin, for at imødegå den restriktive alkohollovging, der først blev lempet i 1992.

Koks bliver kunst

I 2004 var færøske Leif Sørensen og Gunndur Fossdal blandt de tolv nordiske maddiciple, der formulerede madkunstens ti bud. Den største åbenbaring var at finde i erkendelsen af egne hidtil forklejnede råvarer. Leif åbnede restauranten Gourmet med Tórshavns bedste placering og udsigt, mens Gunndur Fossdal drev restaurant Glasstovan på Hotel Føroyar. Efter at Gourmet lukkede fortsatte Leif på Hotel Føroyars restaurant Glasstovan, som i 2011 ændrede konsept og navn til KOKS.

Tórshavn kommunes 100 års jubileum som folkevalgt kommune blev fejret i 2009, bl.a. med en stor udendørs madfestival, som Mortan í Hamrabyrgi arrangerede. Her præsenterede bønder og iværksættere fra de fjerneste øer deres specialiteter.


Samtidig besøgte Bent Christensen fra Den Danske Spiseguide Færøerne for første gang. Bent var dybt berørt af det færøske køkken og dets råvarer, som han betragtede som en gastronomisk perle. Besøget førte i 2012 til den internationalt prisvindende bog ”Koks”.

Egne råvarer

Den storslåede bog kan uden omsvøb tilskrives den nye færøske erkendelse af lokale traditioner og råvarer, der siden 2004 ikke bare møder det nordiske, men også det internationale køkken. Samtidig indplaceres restauranten Koks, der gav bogen navn, blandt de fem bedste spisesteder i hele det danske rige og modtager titlen ”Best Restaurant Nordic Countries” i 2014. Dette tiltrækker internationale gourmetjournalister og unge færinger, der har arbejdet på udenlandske Michelinhædrede restuaranter.

Mad sælger bøger

Fra det absolut jævne til det mere avancerede, har gastronomi skabt færøske bestsellers på bogmarkedet. Den første færøske kogebog, “Matreglur fyri hvørt hús”, kom i 1907, og siden kom der bøger, der kærligt servicerede skibskokken, som “Matgerð umborð” i 1939. I den store stak af gastronomiske bøger, der også anlægger en forskningsmæssig vinkel, er “Matur og matgerð” fra 1974, den største bestseller og udgangspunktet for Færøernes første madprogram i TV, kærligt tilberedet i et Torshavnkøkken fra 1987 til 1991.

Færøsk mad i svensk TV

I 2013 kom det første gennemproducerede færøske madprogram ”Spískamarið”, der for første gang samlede nationen omkring egne råvarer og de forskellige bygders specialiteter. Foruden at være et madprogram, der viser råvarer og krydderier fra den færøske natur, får vi også indsigt i en genfunden madkultur med en historisk erhvervsklang mellem fornhistorie og modernitet. Programmet vises nu i svensk TV.

Servering med historie

Den nyeste tilføjelse til det færøske gastronomiske køkken er en rød tråd af velkomponeret storytelling. Største delen af traditionel færøsk madlavning har altid været baseret på efterårets fåreslagt, og om foråret fanges stadig den eftertragtede banketorsk, der tidligere var grundlaget for eksport af saltfisk til de katolske lande i fastetiden. Sammen med hummerfagst, harejegt og forsøg med tang, danner disse rammen om endnu nye historier og oplevelser fra det færøske køkken, som Johannes Jensen og Johan Mortensen sammenstiller i en gastronomisk kalender.

De to nyeste skud på færøsk restaurationsvirksomhed er Restaurant Ræst, en ”fermented restaurant” i ét af Tórshavns mest historiske huse, Nýggjastova, med borde, der er skivet af masten på Færøernes ældste skib, og William Heinesens fødested, der åbner som vin- og tapasbar midt i byen.

Dertil kommer det nye grillhus ”THE TARV” i det historiske pakhuskvarter Vágsbotn, og at den mest sucessfyldte restaurant Áarstova nu ekspanderer med smukke Fútastova, der har udsigt til havnen og Skansen, der er Tórshavns vartegn.

Fox News og ikki Svøríki


Nývaldi forsetin hinumegin Atlantshav verður stuttligari og stuttligari. Nú sigur hann í einum tvitri, at tá hann í eini talu í Florida fríggjakvøldið nevndi Svøríki, var tað Fox News, hann meinti við. Tað var púra fake. Nú skrivar svenska avísin Dagens Nyheter, at eisini henda søgan er fake. Síðan eg fyrstu ferð sá Trump tala í mikrofon, varnaðist eg, at hann hevði einki handrit og helst ongan promtara at lesa úr heldur. Hetta er reina vøran, rein inspiratión frá einum nývaldum hjarta beint til fólkið. Og júst tað dámar fólki, siga valtølini. Trump dúvar uppá løtuna, fagnaðin og mest av øllum innlivingarevnini. Tað er ein sjáldsom gáva at hava, men spurningurin er, um trumpsligu innlivingarevnini fara at halda í fýra ár.

18.2.17

Fólksins søguligi fíggindi


Afturvið Útvarpsins Also kom tann spurningur til mín, hvussu fólk mundu hava livað, tá hvørki internet ella twitter vóru til? Hvønn leygarmorgun svara heimlandsføroyingar spurningum frá øðrum heimlandsføroyingum, og tað gongst so sum so. Men nývaldi amerikanski forsetin, hin 45. í røðini, Donald Trump, burdi sitið í panelinum. Hann hevur ikki bara uppskot um reflekterandi svar, men svarið uppá tað mesta, ja kanska alt. Hann er fyrsti amerikanski forsetin at brúka twitter at tvitra, sum rímar so deiliga væl uppá at lifra, fyri og við fólkinum. Beinleiðis, tí pressan og pressutalsfólk eru øll av tí ónda. Tí skulu tey by-passast í Trumplandi, sum vit til gerandis gera við okkara ringastu fíggindar, by-passa teir. Tað ger forsetin, tí pressan er í hansara hugaheimi í besta føri púra óneyðug, í ringasta føri ein fíggindalygnari, sum bara skapar fake news. To the limit, no fakin´.


Tvitturin omanfyri var hann, ið fekk meg at ressast í morgun og blaða í gomlu søgubókunum. Amerikanska tvitranin verður útint í teirri sannkenning, at aftanfyri forsetan standa milliónir av veljarum, akkurát sum í okkara heimsparti fyrr í fyrndini. Hann er teirra umboð, fólksins maður, Trump. Søga er nú eitt gott fak.


17.2.17

Her eru tey heilt stóru PISA-tølini


Hóskvøldið bar Dimma boð frá Oyggjatíðundum um hægstu lesitøl, sum nakar føroyskur miðil nakrantíð hevur talt. Vísitalið er 4.000.000. Fýra milliónir. Tað er sanleiksvitnið á Oyggjatíðindum, sum ikki nýtist próvdómara, ið ber tølini á øllum teimum fólkum, sum hava lisið starvslýsingar hjá Tórshavnar kommunu. Hinumegin próv- og PISA-gjónna sigur kommunan, at bara 1.200, tólvhundrað, hava klikt á starvslýsingarnar hjá høvuðsstaðarkommununi. Um tað eru tólvhundrað fólk, ella eitt fólk, sum hevur klikt tólvhundrað ferðir, verður ikki upplýst, tí tílíkt eftirlit er ikki í landinum, enn minni pappírsupplagið, so lýsarar uppá arkið vita, hvar best er at lýsa. Eitt er at vit einki eftirlit hava við numeromanum, tað eru tey, ið hóreiggja sær við stórum tølum, annað er, at mutar tú ímóti, tá rokningin fyri milliónaklikkini kemur, so kemur tú í bók. Ikki bara eina, men tvær, onnur á enskum og hin á føroyskum. Var hetta amerikanska interracial marriage bureau'ið, sum Útvarpið fortaldi um í morgun, so endaði tað í rættinum beinanvegin. Men ikki Oyggjatíðindi. Tað endur í Dimmu. Ein fær hug at grunda yvir hví. Tað kann so hetta vikuskiftið fara við. At grunda yvir, at vit veruliga hava brúk fyri PISA kanningum og eftirliti. Gott vikuskifti, allir lesarar.



16.2.17

Turt uppá frá einum kennara


Í døgurðatímanum fekk eg turt uppá frá einum kennara úr Klaksvík. Levi stendur á fingrunum og turra kjøtið hevur uppruna í Villingadali, norðast á Viðoynni, har næstan bara Enniberg er longur norðuri. Hetta er norðasta føroyska kjøt eg ætli mær at smakka. Niðari lærarafingurin er mín.


Levi greiðir mær í Vágsbotni frá um tjógvini og øll tey eyðkenni, tey hvør í sinum lagi hava. Stuttligasta orðið, eg ikki havi hoyrt fyrr, er kaldarak. - Men bíða nú, sigur Levi, tekur muddin úr lummanum og vísur mær á litin í fitimarmoreringini. - Smakka henda veðrin úr Villingdali, so skilir tú hvønn týdning fitin eisini hevur fyri smakkin!


Meðan bíðirøðin í Havn bara gerst longri og longri, hugsavni eg meg um eitt gott tjógv norðan úr Villingadali, sum er so turt, at eg kann eta tað í Tórsbyrgi í kvøld. Vit semjast um ein heilt góðan prís fyri tjógvið og báðir partar eru nøgdir.


Eg gleði meg longu at smakka, men eisini til at myndugleikin fer at loyva fríari sølu sum hesari í Vágsbotni. Fólk koma framvið, ein bóndi, sum eisini er agronomur, og sigur, at hann fer eisini at selja turt kjøt, sum hann eigur upp í fullan hjall, fyri at skunda undir, at tað skal verða vanligt og atkomuligt á okkara leiðum, uttan at koma í kløtur á løgguni. Eg kann ikki verða meiri samdur. Kjøt á borðið. Tað er turt uppá til matvørumyndugleikarnar í Havn.




15.2.17

Play it again, man!


Her er Øssur Egholm, sum í studio 5 vil hava eitt prát um Náttarravnar, og hvussu tann sendingin bleiv til fyri 25 árum síðani, nú Útvarpið fyllir 60.

Kári Olsen tók myndina, og sendingin verður í morgin, hósdag seinrapart, frá klokkan trý til fýra.

Fyrst er prát um ætlanina við gomlu sendingini, og tað forarbeiði, sum tá varð gjørt, og so hoyra vit brot úr eini Náttarravnssending á jólum í 1992. Sum eg skilji er hetta onnur av bara tveimum sendingum, sum eru goymdar í savninum. So tit, sum eiga eina Náttarravnssending á kasettubandi úti um landið, goymið tað sum ravnagull.

Heðin Arge og eg møttust í flogfarinum úr Danmark, og tosaðu um gamlar og verandi sendingar, og undraðust yvir, at alt lá stilt í Útvarpinum um vikuskiftið, eftir at privatu sjónvarpsfeløgini vóru farin at senda danskar videokasettur kring landið.

Tá vit so byrjaðu at senda á heysti í 1992 varð búskaparkreppan og arbeiðsloysið eisini farið at merkjast týðuliga millum fólk.

Vit høvdu gjørt eitt uppskot, sum eftir nakrar fundir varð góðtikið av Útvarpsleiðsluni, sum var Jógvan Jespersen, Jógvan Arge og Ove Olsen og nevdin eisini.

Heitið var aldri nakað annað enn Náttarravnar og hetta var fyrstu ferð at tveir vertir vóru samstundis í eini sending, høvdu fastan teknikara og at sendingin fór út um eina klokkutíman. Árið eftir fóru vit eisini út um midnáttina og sendu í tríggjar tímar við einum svørtum krunki frá Høgna Djurhuus á midnátt, ið er sami stílur, hann enn brúkar í virðisløntu klummuni í Sosialinum.

Tónleikavalið var av up-tempo slagnum og vendi sær til fólk, sum eftir eina stravna lestrar- og arbeiðsvíku ætlaðu sær í býin, men innan tey komu so langt, skuldu tey eina løtu kenna seg heima í eini savnandi spurnarkapping, sum var beinleiðis við hópin av vinningum, Náttarravnatroyggjum, fløgum, bókum, biografbilettum og uttanlandsferðum. Tá var hvørki internet ella Google so kent og atkomuligt, sum tað er í dag.

Niðanfyri er ein playlisti á Spotify við eyðklennisløgunum í Náttarravnssendingini. Seinasta lag er Sleepwalk, sum av fyrstan tíð skuldi verða eyðkennislag. Men tá vit møttu Kára Petersen, sum var púra bitin av Glen Miller og segði okkum, at rætta eyðkennislagið var einki annað enn In the Mood, tá funnu vit eina meksikanska LP-plátu við Tierra, sum í endanum á síðu tvey spældi júst In the Mood.

Now I say, play it again, man!



14.2.17

Kaurismäki vinnari í Berlin?


Kendi filmsummælarin og rithøvundurin, Bo Green Jensen, skrivar fyri donsku Weekendavisen úr Berlin, har altjóða filmstevna byrjaði hósdagin og endar leygardagin, tá gullvinnarin verður kunngjørdur.

Umframt at skriva fyri víðagitnu donsku pappírsavísina, sum kemur út fríggjadagin, og lítla netmiðilin Mikrozinet, skrivar Bo Green Jensen eisini hvønn dag til vinir á Facebook.

Í dag skrivar hann soleiðis:

Berlin Dag 6. Først endnu et prægtigt værk af Aki Kaurismäki On the Other Side of Hope. Den finske lakoniker tackler flygtningekrisen uden at miste en eneste af sine sædvanlige takter. Helsinki ligner stadig 1950erne, da Khaled fra Syrien søger asyl. Han får afslag - Aleppo er jo en sikker by - og bliver overfaldet af nynazister fra Finlands Liberation Army. Samtidig er der en skjortesælger, som realiserer sin drøm om at blive restaurantejer. Alle de faste kræfter medvirker, og der bliver spillet blues på hvert gadehjørne. Det er mørk, varm latter i mandfolkegenren og dertil et dybfølt humanistisk manifest. Kaurismäkis bedste siden Manden uden Fortid og afgjort en mulig guldbjørnevinder.


Fyrr hevur sami ummælari peikað á filmin hjá Raoul Peck Le Jeune Karl Marx, har skeggjuti Karl møtir eins skeggjuta Friedrich Engels í París í 1844, har teir skriva Kommunistiska Manifestið í fýra ár.


Bo Green Jensen skrivar eftir sýningina:

Ikke siden Warren Beattys Reds har et forsvar for socialismen været udført så stort. Især afstår filmen fra at forenkle det politiske budskab. Marx forklarer sine fæller, hvorfor man ikke kan bruge slogans om, at alle mennesker er brødre. For kapitalisterne er arbejdernes fjender. August Diehl og Stefan Konerske er Marx og Engels, Vicky Krieps og Hannah Steele deres hustruer. Olivier Gourmet spiller anarkisten Pierre Proudhon. Under slutteksterne spiller Bob Dylan Like a Rolling Stone, mens filmen viser nyhedsklip fra århundredet, som fulgte. Det er klassekampens genesis og en overraskende vellykket film. Jeg er spændt på at læse anmeldelsen på World Socialist Web Site.

Her eru í hvussu er tveir spennandi filmar til skránna í Filmsfelagnum, um teir verða tøkir á okkara leiðum, Kaurismäki, Marx og Engels.


Allahjartannadagur


Í dag er Allahjartanadagur, eisini kallaður valentinsmessa og Valentins dagur. Kaska er kjøt eins gott og rósur, føsta ella ikki.

13.2.17

Atlas fyri heim og skúla - men ikki fyri løgting


Okkara vegna er Uttanlandsnevnd løgtingsins á almennari ferð í Ísrael. Tað boðaðu tey frá á Facebook sunnudagin. Forkvinnan, sum er lærari, endurgevur eitt danskt landakort, sum fær øll míni líktorn upp at bløða, tey eru nokkso nógv, og skrivar so, hvussu ferðaætlanin er.


Ein frálík ferðaætlan, var tað ikki fyri, at sendinevndin brúkar hetta fremmanda og ikki-føroyska landakortið at definera heilaga landið. Seinna og nýggjasta útgáva av almenna føroyska atlasinum ger nógv burturúr at lýsa hesar leiðir á eini heilari opnu, so sum sæst niðanfyri. Gamaní var eini løgtingslimurin, ið stríddist sum úlvur á skóg móti atlasinum, og púra óskammaður setti samgongufelaganum við mentamálum 56 spurningar á tingsins røðarapalli, sum hevði hann sítt egna Saturday Night Live Show, farni løgtingslimurin. Hóast hann ikki er tingmaður longur, er hansara missión týðuliga eydnast. Tinglimir brúka ikki føroyska atlasið tá teir eru úti í heimi og møta tí fremmanda, sum teir í dagligum strevi skulu definera, ikki bara fyri sær sjálvum, men okkara vegna. Hóast tingbrillurnar eru danskar, varð nógv gjørt burturúr heilaga landinum, Ísrael og øllum Miðeysturspurninginum tá atlasið kom úti í 2014, so sum sæst niðanfyri:





12.2.17

Útsølutíðir


Tíðindaportalurin in.fo, ikki info portalurin, boðar í dag frá, at tað eru útsølutíðir í Føroyum. Millum betaltu útsølulýsingarnar til vinstru og høgru er ein søga úr tinginum, sum ikki er minni betalt og kosin av okkum øllum. Treytað av at vælløntu bygdapolitikkararnir á tingi eru rætt endurgivnir, er hetta besta dømi um útsølutíðir av niðastu skuffum og hillum, har bara mølur trívist. Kanska er hetta lágpunkt av tingi higartil greiðasta dømi um, at nýval er í hondum. Tá niðastu skuffur og hillar eru tømdar er einki eftir. Á ólavsøku plagdi tað at vera tekin um, at nú er stevnan av. Og so gingu tey heim við ballónum, syngjandi undir kovboyhatti.

11.2.17

180 gramm av vinyli


Í dag bjóðar Olivur Eystberg úr Skopun til vinyldag í Tutli á Káta Horninum í Havn. Við søludiskin eru hansara plátufavorittar Radiohead og Pearl Jam, allar LP plátur í 180 gramm kvaliteti. Hann hevur sjálvur plátuspælaran við, ein Rega Planar 2, har exploitation filmurin Death Proof  hjá Tarantino frá 2007, snurrar á tallerkinum, meðan Rega Carbon nálin grøvar í rilluni.


Í plátukassunum standa nýggjar pressingar av klassiskum LP plátum. Við nýggju Konni Kass LP'ini í baksýni eru tað niðurlendski bólkurin Focus, amerikanska Lauryn Hill, sum eg var púra bitin av um aldarskiftið, og so tað allar besta 180 gramm tilboðið í dag: Pearl við Janis Joplin, sum upprunaliga kom út í 1971.


Døgurðatúrurin í Tutli gav mær orsøk at fara á loftið og blaða í plátusavninum, ið hevur staðið órørt í mong ár. Ein av fyrstu plátunum, sum eg rendi meg í, er akkurát 50 ára gamla Electric Music for the Mind and Body við Country Joe and the Fish. Plagdu at spæla hesa plátu hjá Ellindi í 1973 ella har á leið. Mong ár seinni keypti eg originalu Vanguard plátuna í GUF handlinum í Brønshøj í Danmark. Hann er langt síðani latin aftur, GUF handilin, við øllum teim áhugaðu sølufólkunum, sum settu persónlig merki og frágreiðandi lepar á pláturnar. Ein handil fyri nørdar.


Hóast plátuspælarin hevur staðið á ovastalofti í mong ár, er grammofonplátan í LP formati enn ein miðil, sum eg seti mínar vónir til, og vætni, at hann fer at koma aftur, tá fólk ikki tíma takleysa tónleikin longur. Tónleikin, sum eingin veit, hvar hann kemur frá. Stereoanleggini eru ov smá og ljóða ikki fragari enn eitt transistorradio. Tey nytta einki. Eg vænti, at plátuspælarin fer aftur at verða eitt møbilstykki í eini nútímans stovu, har til ber at seta seg afturá í djúpa stólin við 30x30 cm plátuhúsanum í hondini, einum húsa, sum framman er eitt grafiskt listaverk og aftan hevur liner notes, eina skriftliga framseting av innihaldinum, sum tú letur upp og luktar - innan tú hoyrir. Tí tónleikur er eitt taktilt fyribrigdi, sum kann skerast, pressast og mátast. Til dømis í 180 grammum.

10.2.17

Málið sum bringuprýði


Í trýss ár hevur Útvarpið verið málsligi skansin. Sjálvandi valdast skansar og kanónir, men í trýss ár hevur Útvarpið telgt málið í okkara hondum. Oftast hegnisliga, men í hvussu er organiskt, so sum tíðarandin hevur verið. So kunnu einstaku originalarnir siga seksti og mæla til broytingar frá tí normala so galið teir vilja. Eingin føroyingur, sum eg møti á gøtuni sigur sjeyti fimm, ella at vit nú eru í tjúgu og seytjan. Vit eiga at ganga eina miðleið, sum savnar og skapar eina samanhangskraft í fólkinum, heldur enn altíð at dyrka besserwizzers, serliga teir við einum til høvið nýuppfunnum akademiskum diskursi í teirra króki av veruligheitini. Ikki tí, eftir sum vit onga satirutradisjón hava í Útvarpinum longur, so er alment undirhaldsvirði í tí. At billa fólki inn, at tað sum tey alt lívið hava kallað eitthvørt, yvirhøvur ikki eitir so. Meini so við. Veit ein føroyskur hundur av, at hann eitur hundur?

9.2.17

Der Berlinale byrjar við Django í dag


Í dag byrjar ein av kendastu filmstevnum, Der Berlinale, í Berlin. Stevnan, sum hevur 67 ár á baki og varar í 10 dagar, sýnir 400 ymsar filmar tilsamans 1000 ferðir. Í fjør søgdu bilettmaskinurnar, at ein hálv millión vitjaði biografarnar. Innboðin vóru 17.000 filmsfólk úr 120 londum, og teimum á baki 4000 journalistar úr 90 londum. Kostnaðarætlnin er í ár 24 milliónir € og stevnan fær 7,2 milliónir € frá almennu týsku mentanarmyndugleikunum.

Her síggjast allir tyskir upplýsingar um stevnuna í ár.

Frá í dag kappast 18 filmar um gull og silvurbjarnir í Berlin. Í fjør vann italski flóttafólkafilmurin Havið brennur, sum Filmsfelagið vísti í Havnar Bio. Í staðin fyri einsháttaða mainstreamslagið av filmi úr Hollywood, er tað í Berlin at nýskapandi samproduktiónir úr ymsum mentanum verða lyftar fram, gjøgnumlýstar og fagnaðar, til dømis í filminum Felicité, sum londini Frakland, Senegal, Belgia, Týskland og Libanon standa saman um.


Tiltakið í Berlin er so stórt, at 12 sjálvstøðug katalog kunnu takast av netinum og prentast heima, ella bara lesast á telefonini meðan tú gongur i býnum. Umframt kappingarskránna, er European Film Marked kend, tí hon hvørt ár lýsur gongdina í filmsgerð í okkara heimsparti.


Byrjanarfilmur er Django, sum lýsir gittaristin Django Reinhardt (1919-1953), og hvussu hann flýggjar undan nasistunum undir krígnum í Fraklandi. Hetta er fyrsti filmur hjá Etienne Colmar, sum fyrr hevur produsera Timbuktu, sum Filmsfelagið eisini hevur víst. Flóttafólk eru aftur evni í filminum hjá finska Aki Kaurismaki, Hinumegin vónina.


Uttanfyri kappingarskránna er Danny Boyle, sum 20 ár eftir upprunafilmin hevur gjørt T2 Trainspotting, sum hevur selt nógv atgongumerki, og verður vístur her heima 2. mars. Panorama er enn ein spennandi skrá, sum sýnir 51 filmar úr 43 londum. Programmleiðarin Wieland Speck, sum hevur ein lítið fjaldan forkærleika fyri Føroyum, sigur, at Panorama skráin í ár er um pararealitetir: “the historical awareness displayed by many films in this year’s programme, "pararealities" from Islamic State to Trump and the vanished lightness in storytelling.”


NATIVe er ein serliga spennandi filmskrá, sum lýsur upprunafólk og teir filmar, tey gera í útjaðaranum. Her finna vit sámiska filmin Sameblod, sum verður vístur herheima 29. mars.


Millum mongu heimildarfilmarnar er I’m Not Your Negro, har Samuel L. Jackson lesur úr Remember This House, har rithøvundurin James Baldwin (1924-1987) skrivar um eitt rasuskilt USA, sum er fyri svørt og hvít hvør sær.

Formaður í dómsnevndin í høvuðskappingini í Berlin er Paul Verhoeven og millum hini eru Olafur Eliasson og Maggie Gyllenhaal. Tann av 18 filmunum, sum vinnur Gullbjørnina í Berlin, verður kunngjørdur í Berlin Palast 18. februar.

At síggja til eru samproduktiónirnar millum fleiri lond, teir mest áhugaverdu filmarnir í ár, til dømis filmurin Félicité. Tey nøvn eg annars kennist við millum filmarnar í høvuðskappingini, eru Volker Schlöndorff, Agnieszka Holland, Sally Potter og ikki minst finski Aki Kaurismäki.

Hesir 18 filmar eru í høvuðskappingini í Berlin:

Ana, mon amour (Călin Peter Netzer, Rumenia og Russland)

Bamui haebyun-eoseo honja (On the Beach at Night Alone, Hong Sangsoo, Suðurkorea

Beuys (Andres Veiel, heimildarfilmur, Týskland)

Colo (Teresa Villaverde, Portugal)

The Dinner (Oren Moverman, USA)

Django (Étienne Comar, Frakland, byrjanarfilmur)

Félicité (Alain Gomis, Frakland, Senegal, Belgia, Týskland og Libanon)

Hao ji le (Have a Nice Day, Liu Jian, Kina, animatiónsfilmur á mandarin)

Helle Nächte (Bright Nights, Týskland og Noreg)

Joaquim (Marcelo Gomes, Brasil og Portugal)

Mr. Long (Sabu, Japan, Hongkong, Kina, Taivan, Týskland)

Una mujer fantástica (A Fantastic Woman, Sebastián Lelio, Kili, USA, Týskland, Spania)

The Party (Sally Potter, Bretland)

Pokot (Spoor, Agnieszka Holland, Pólland, Týskland, Kekkia, Svøríki, Slovakia)

Return to Montauk (Rückkehr nach Montauk, Volker Schlöndorff, Týskland, Frakland, Írland)

Testről és lélekről (On Body and Soul, Ildikó Enyedi, Ungarn)

Toivon tuolla puolen (The Other Side of Hope, Aki Kaurismäki, Finnland, Týskland)

Wilde Maus (Wild Mouse, Josef Hader, Eysturríki)