15.2.18

Ein elegantier í føroyskum fakjournalistikki


Ikki bara við einum djúpt persónligum útgangsstøði oman í barndómsins Ebenezer, sum hann ikki hevur samband við í dag, so sum sæst á myndini omanfyri, har hann demonstrativt fer om hornið, men eisini við religiónsfakligari gransking og framúr journalistiskum innliti, førdi Heini í Skorini okkum í kvøld inn í fyrsta part av seks, har hann leggur kristindóm og gudsdyrkan á blik í Føroyum í dag.

Stílurin er eins elegantur, og verturin - ein sannur elegantier - ið dugur at seta seg í senu. Hvør biti er gjøgnumhugsaður, og eg kann hugsa mær, at tá allar samkomur eru valdar við redaktiónsborðið, eru krossandi spurdómar valdir sum tema. Krúnan á verkið er innlagda spurnarkanningin, sum í fyrsta parti spurdi, hvørt ein trýr á Gud ella ikki, og hvar í landinum respondenturin býr.

At gera sendingar, sum uttan frávik hvíla á fleiri beinum innan sama tematikk, hevur altíð verið ein avbjóðing. Ikki minst tá hvør sending er ein knappan tíma, og tilfarið tíðuliga setur sær sjálvum tað krav, at skula upplýsa og halda hyggjaran vaknan og forvitnan. Í hesum føri er alt samalt so væl frágingið, at sendingin verður ein uppvísing í føroyskum infotainment.

Heim til Himmals - við pengum!

Bæði mannligi leiðarin, Pauli Høj, og kvinnuligi ungdómsleiðarin, Jonna Heinesen, í Kelduni í Skálafirði, siga sum við ein munn, at tey vilja hava øll teirra kæru, og so mong sum gjørligt afturat, við sær heim til Himmals.

Tað er stavnhaldið í teirra trúar- og samkomulívi. So ósvitaligt, at tað lættliga kann fatast sum djúpt naivt og eitt slag av bangilsi, at møta lívsins realitetum. Hinvegin er trúgv ikki ein vísund, ið kann mátast og vigast, men er av aðrari verð, eini upphugsaðari immateriellari verð, við vón um eina brátt komandi útloysn undir ísraelsku Dávidsstjørnuni og forbøn fyri gróðarríkum vinnulívi á staðnum. Ja, tað gongur í ring, sigur mannligi leiðarin. Har nógv verður biðið og offrað, verður nógv heystað.

Nú eru vit í Kelduni og læra frá fyrstu hond, at gudsdyrkan og kristindómur eisini er ein serstøk savningarmentan. At seta tey ungu við, at vinna sálir fyri Gudi - og at savna pengar, sum hin væltalandi Búgvi Olsen, hjálparsamkomuleiðari, er eksponentur fyri.

Hann er komin úr USA og helst er tað tí, at eisini Stars and Stripes flaggar undan loftinum í Gudshúsinum.

Men ótálmaða peningagirndin á møtunum við tungutalu og øllum náðigávunum, er sum einki at rokna, tá vit hoyra um fyrrverandi ungdómsleiðaran í somu samkomu, Arna Klein Abrahamsen, ið eftir eitt vanligt familjulív við konu og børnum, valdi at stíga fram sum samkyndur maður.

Visuelt var tað hugtakandi at síggja falna ungdómsleiðaran, við rygginum móti Kelduni, fylla bensin á bilin, hyggja eina seinastu ferð aftur um seg - og vit hugsa um konu Lots í fyrstu Mósebók - og so rulla avstað móti Valaknúkum, einsamallur í svørtum bili. Hans Petur Hansen man hava havt ein fotofingur við í hasum spælinum, eins og stiliseraða innganginum úr Havn við væl avstemmaðum náttarljósi í miðbýargøtuni. Visuelt hástøkk.

Men nýggja kirkjuliga heimstaðin fann hin fráfalni í kirkjuni í grannabygdini á Skála hjá tí presti, sum vit í almenna rúminum hava skilt, skal bøla omaná teim mest forstokkaðu meiningum um samkynd. - Her skalt tú verða vælkomin, fekk hann at vita. Stikk denn!

Stóri vinnarin - tí ein sovorðin, helst ein ófyrigeviligur prügelknabe, skal verða í øllum søgum og sendingum - gjørdist tí púra óvæntað Símun Persson Jacobsen, sóknarprestur Innan Glyvur.

Ein fantastisk sending, henda fyrsta av seks, og eitt sjáldsama djarvt uppáfinnilsið at vitja kristnar samkomur í Føroyum í dag við einum opnum, men djúpt reflekterandi sinni. Eg gleði meg longu til næstu sendingar. Og takk fyri tað, Heini!

Gud signi Føroyar (1:6)

9.2.18

Mangar eru leikur á tingi


Í vikuni skrivaði fjórða statsvaldið - tað er ÓkeypisSosialurin, sum Posta ber fyri einki í seytjantúsund hús hvønn mikudag - at løgtingslimurin Bárður á Steig Nielsen eisini er formaður í BR Leikum. Tað er ikki upplýst á heimasíðuni hjá Løgtinginum. Heldur ikki, hvat hann fær í samsýning fyri at lata tað privata og tað parlamentariska renna saman í lóggávusmíði. Hann er eisini í øðrum handilsnevndum, sigur væl upplýsta Oddagreinin. Tað er heldur ikki upplýst á Løgtingssíðunum. Kanska er tað ein partur av at ganga grýla, innan og uttanfyri tinggátt. Tí tað stundar til føstulávint við tunnusláing og grýlugongu, har BR er sjáldsama góður útvegari. Men onkursvegna hevur tað í dag eydnast politiskum mótstøðukonum hjá Bárði at spæla honum eitt ordiligt føstulávintspuss. Tey hava keypt allar Super Girl grýlubúnarnar, so eingin er eftir. Teir kosta fimm oyru undir trýhundrað krónur. So nú er einki annað at gera enn at bestilla frá Ali í Kina og vóna at parlamentariska trýhundraðkrónumarkið verður hildið. Tað er eitt super girl statement, sum vil nakað. Gott vikuskifti!

8.2.18

Suni um filmin "Thelma"

Ole Wich gjørdi myndina av filminum Thelma, búmerkinum hjá Filmsfelagnum og sálarfrøðinginum Suna Poulsen

Í góðum samstarvi við veitarar og trúfastar biografgangarar hevur tað hepnast Filmsfelagnum at seta nýggjan arthaus film, filmklubbafilm, á skránna.

Í gjárkvøldið var tað hin danski Vinterbrødre, sum íslendski Hlynur Pálmason (f.1984) gjørdi við 16 mm kamera í kálknáminum í Faxe á Sælandi. Sunnukvøldið vann hann ikki færri 9 enn Robertvirðislønir. Inngangurin hjá Ole Wich, har hann fór aftur til 1962, tá Filmsfelagið byrjaði í somu hølum, varð serliga hugvekjandi. Hann førdi okkum inn í arbeiðandi mannfólkaumhvøri sum undirsjóvartunnilin inn í Eysturoynna og lokala drykkin Fretrikk. Hetta vóru lyklaupplýsingar at skilja ráa, men hvíttaða poetiska umhvørvið í Vinterbrødre.

Næsti filmur á skráni í Filmsfelagnum er Thelma, ið er um eina unga gentu, sum vekstur upp í strongum religiøsum nútíðarumhvørvi í Noregi. Tá hon flytir til Oslo at lesa, varnast hon, at seksuelli hugurin stendur til sama kynið. Hon roynir at skúgva sannkenningina til viks, men uppdagar, at hon hevur yvirnatúrligar kreftir og serstakliga sterkar eginleikar. Hetta myndar filmsmálið hjá Joachim Trier (f.1974), sum í fjør vann filmsvirðislønina hjá Norðurlandaráðnum. Gongur tú sjáldan í biograf, so eigur tú at síggja henda filmin. Í innihaldi og filmsmáli er hann hin sterkasti, sum fer at standa tær í boði at síggja í einum føroyskum biografi í ár. Sýningin er samskipað við Faroe Islands International Minority Film Festival, sum verður aftur í heyst.

Suni Poulsen, leiðandi sálarfrøðingur á Psykiatriska Deplinum, fer at innleiða sýningina við filminum Thelma mikukvøldið 21. februar kl 20. Sýningin er almenn, eins og allar aðrar sýningar í Filmsfelagnum.

Og so er bara eftir at siga, at sum sæst niðanfyri, fær Thelma bestu ummæli allastaðni, har hann verður vístur, tað verið seg í Noregi, Toronto ella Danmark.


7.2.18

Krutl ein altjóða tryggari alnetsdag


Í dag stendur altjóða tryggari alnetsdagur í álmanakkanum.

Sum altjóða og heimligu tíðindini hava upplýst okkum um, síðan Trump varð valdur, er ikki trygt á alnetinum. Yvirhøvur ikki. Vit verða snýtt, og tað er eisini beinleiðis vandamikið. Ja, summi vilja vera við, at tað er sum at ganga í garðinum hjá gamla Beria.

Fyrst er heimligi vandasjógvurin millum tey, sum tvíhalda um, at tað skal eita alnet, tey sum siga internet, og tey sum bara siga netið. Eg halli til hesa seinastu meinigheitina. Hana, sum bara er á netinum. So eru tað tey bangnu, sum heilgardera seg við antivirus forritum, ið skulu keypast og dagførast, so teldan ikki virkar rætt uttan, ja tú gitti rætt - nýggjastu versiónina. Tú bíðar í tolni, til dagført er. Og so er tað goymslan í skýnum, sum synkroniserar tað, ið tú nú skrivar, og tað, ið tú fyrr skrivaði. Tú bíðar meðan tíni vælfingraðu orð tykjast fara upp og niður. Men so er tað plássið í skýnum, sum eg helt vera óavmarkað. Nú er um at blíva fult, so tú mást keypa nýtt pláss í skýnum, siga boðini. Tað var avtalan, verið eg mintur á við ágangandi fremmandaorðum, sum hótta við at steðga allari føroyskari skriving. Í hinum rúminum, har eg ikki siti, eru tey paranoidu, sum taka trygdaravrit av øllum, so alt verður dupult og tvær ferðir so stórt í goymsluvavi. Gudviti, hvat fornfrøðingarnir fara at siga, tá teir um hundrað ár finna hetta.

Innan dagsins battarí brennur út, fari eg at royna meg við einum fínum faldara um trygga atferð á netinum, sum eg fann til høvið í dag, altjóða tryggari alnetsdagin. Meðan eg aktiveri stuttliga forritið paint, skifti eg tekstvendinginia at reika á netinum út við at lesa í bókini, og orðið kunningartøkni við orðið bókamarknaðin. Ein hugvekjandi skrivi og lesiroynd, sum altíð er stuttlig og hugfarsliga víðkandi undir fingrunum. At taka tað ókenda og hóttafulla burtur og seta tað kenda í staðin. Sum Sørin Smið, tá hann lærdi seg navnið á trøllinum, klipti halan og lærdi seg s fyri k.

Tí øll eg kenni, brúka telduna sum skrivimaskinu. Gamaní við gjøgnumskygdum sambandi í allar ættir, so eg sleppi undan at fara á Býarbókasavnið í heilum at finna ófáiligar uppslagsbøkur, enntá at ringja til Politikens Oplysningstjeneste, har studentamedhjálparar fyrr vistu tað allar nýggjasta, millum annað nær Karajan doyði. Síðan er eingin almenn uppslagsbók komin út á okkara leiðum í prentaðum skapi. Lukkutíð hava vit fingið Wikipedia á føroyskum. Men har kanst tú eisini skriva hvat tú vilt, so har ert tú heldur ikki trygdartryggjaður verður sagt ein tílíkan dag.

- Eri tað bara eg, sum undrist yvir sjeyhøvdaða skrímslið, sum victoriansku eftirlits- og ávaringarmyndugleikarnir, við snáplinum djúpt í øllum pengakassanum, síggja á netinum, og sum elvir til eina teknologiræðslu sum aldri áður?

Kemur til dømis eingin bók út, sum orsøk er til at ávara ímóti, og er eingin lesihættur og er einki bókabrúk vert at taka upp til kritiska viðger í sosialum- og námsfrøðiligum arbeiði fyri tað almenna?

Nei, eg bara spyrji, nú høvið varð henda altjóða internetdag, ið segðist vera tryggari enn í gjár. Livst, so spyrst.

Fær Vinterbrødre eisini Bodil-virðislønina?

Bing og Grøndahl hevur gjørt Bodil-standmyndina (Foto: Povl Thomsen)

Filmurin Vinterbrødre (Hlynur Pálmason) er aftur í uppskoti at verða kosin besti danski filmur, tá Bodil-virðislønin verður handað leygarkvøldið 17. mars kl 19 í Folketeatret í Keypmannahavn.

Filmsfelagið vísur filmin í kvøld, tá Ole Wich fer at innleiða sýningina, ið er almenn.

Umframt at Vinterbrødre í fleiri førum er í uppskoti, er En frygtelig kvinde, sum Filmsfelagið vísur 7. mars, eisini í uppskoti at fáa Bodil-virðislønina í ár. Tá fer Súsanna Sondum at innleiða sýningina, ið er ein upptakt til kvinnudagin, og tekur støði í, hvussu menn síggja "okkum", tað er kvinnur.

Bodil-virðislønin, sum er nevnd eftir sjónleikarunum Bodil Ipsen (1889-1964) og Bodil Kjer (1917-2003), er hin elsta í Danmark. Báðar fingu Bodil-virðislønina fýra ferðir, Bodil Ipsen m.a. sum Gunhild í Føroyafilminum hjá heimsis elsta framleiðslufelag, Nordisk Film, Tro, håb og trolddon í 1960.

Tað eru virkandi filmsummælarar, Danske Filmkritikere, sum hvørt ár geva virðislønina í ymsum bólkum. Nanna Frank Rasmussen er nývald forkvinna, og hini í aktuellu Bodil-dómsnevndini eru Jacob Ludvigsen, Eva Novrup Redvall, Ann Lind Andersen, Maria Månson og Jacob Wendt Jensen. Fyrsta Bodil-virðisløn varð handað 29. apríl í 1948.

Bing og Grøndahl hevur gjørt eyðkendu Bodil-standmyndina í postalíni. Í 1987 varð fyritøkan løgd saman við Kongelig Porcelænsfanrik til Royal Copenhagen.


4.2.18

Vinterbrødre er ársins filmur


Ársins danski filmur, hin besti í ár, er Vinterbrødre. Tí fær hann í kvøld Robert-virðislønina. Ikki nóg mikið við tí. Leikstjórin, Hlynur Pálmason, er kosin hin besti í ár. Fyri Vinterbrødre, sum er hansara fyrsti spælifilmur í fullari longd, fær hann Robert-virðislønina.

Filmsfelagið vísur Vinterbrødre mikudagin 7. februar í Havnar Bio, tá Ole Wich fer at innleiða sýningina.

Fleiri Robert-virðislønir fóru til Vinterbrødre. Elliott Crosset Hove fekk virðislønina fyri besta mannliga høvuðsleiklutin, og fotografurin, Maria von Hausswolff, fyri besta foto. Ikki færri enn níggju Robert-virðislønir fóru til Vinterbrødre.


Amanda Collin fekk Robert-virðislønina fyri kvinnuliga høvuðsleiklutin í En frygtelig kvinde, sum Filmsfelagið vísur í Havnar Bio 7. mars. Tá fer Súsanna Sondum at innleiða sýningina. Sami filmur fekk eisini Robert-virðislønina fyri besta upprunahandrit.


Fyrsta Robert-virðislønin varð handað í 1984. Hon er nevnd eftir sjálvlærda listamanninum Robert Jacobsen (1912-1993), sum elskaði flm og gjørdi standmyndina. Tað eru limir í Danmarks Film Akademi, sum eftir reglugerð velja, hvørjir filmar skulu vera við, og eisini atkvøða um, hvør skal fáa virðislønina í hvørjum bólki.

2.2.18

Hlynur Pálmason fær Dreyer Virðislønina


Danski Filmstovnurin upplýsir í morgun, at leikstjórin Hlynur Pálmason (f.1984), sum er aktuellur við filminum Vinterbrødre, verður heiðraður við Dreyer Virðislønini.

Tað er grunnurin Carl Th. Dreyers Mindefond, ið eftir viðtøkunum letur Dreyer Virðislønina til "ein lutfalsliga ungan filmsleikstjóra, ella onnur listafólk í filmsvinnuni, sum viðurkenning fyri framúr listaligt avrik."

Inntøkurnar í grunninum byggja á gávu frá Gunni Dreyer, sum er dóttir Carl Th. Dreyer. Juridiska avtalan er, at ein prosentpartur frá høvuðsverkinum hjá Dreyer Jeanne d’Arcs Lidelse og Død fer frá filmsútleigarafelagnum Gaumont til minnisgrunnin.
 
Við virðislønini fylgja 50.000 krónur.
 
Í grunninum sita Johannes Riis, Eva Novrup Redvall og Jakob Buhl Vestergaard.

Mikudagin kl 20 vísur Filmsfelagið virðislønta filmin Vinterbrødre.


Ole Wich um meistaraverkið "Vinterbrødre"


FILMSFELAGIÐ ANBEFALER: “Vinterbrødre” - to brødre sammen i en monoton dagligdag i den skarpe hvide kulde og i kalkminens kulsorte rum. Johan er så normal, man kan blive i dette indspiste mandesjak, der alle er i familie. Men broderen Emil er introvert, udstødt og lever sit begær ud i sine rusfantasier i håbet om en anden tilværelse med indhold af kærlighed og accept. Men han er kun lige accepteret, fordi han lysner minens slidsomme monotoni med sit hjemmebryg brygget på de kemikalier, han stjæler fra sprængstoflageret.

Det er ikke altid at brygningen lykkedes så godt. En dag fælder “Moonshine” en respekteret mand blandt minearbejderne og scenen er sat til et surrealt kammerspil nede i kalkminens dyb, i de grå huse og ude i skovens hvide tomhed - mellem brødre, mellem mænd.


Filminstruktøren Hlynur Pálmason har med sit hold her blandet et bryg, der i en sansefuld oplevelse, i en turbulens af indestængte følelser, hvor den kolde mørke kalkmine bliver rammen om et spil med vores sanser og opfattelsen af virkeligheden. Forfatteren Jónas Reynir Gunnarsson skriver om filmen:

»Film er sin egen kunstart, har sit eget sprog og kender ingen landegrænser. Kongen i landet hedder Tiden. Indbyggerne hedder Lys, Mørke, Lyd og Tavshed. Hlynur Pálmason er ambassadøren fra filmens land, Lyd, Tavshed, Lys og Mørke følger ham. Også han taler sit eget sprog.« (www.starafugl.is, 2017)

Pálmason fortæller: Skuespilleren Lars Mikkelsen kom med på holdet. Da han så dette manuskript, udbrød han: »Jøsses, det er vildt. Jeg vil gerne se, hvor det ender« og jeg var lykkelig over, at han kunne se kvaliteten og var villig til at udforske det med os.

Sådan en film er vi henrykte for at vise i Filmfelagið. Den har mange bolde i luften og er en rigtig FILM, hvor processen inddrager alle filmens virkemidler, samt giver dem rum og mulighed for at udfolde sig på egne præmisser.

Den er optaget i shot-by-shot teknikken, hvor klipningen af filmen på forhånd nøje er angivet i manuskriptet, og på analog 16 mm film, der giver en Tarkovsky-agtig stemning forstærket af den barske koldgrå lokalitet. En sand filmklubfilm.

Hlynur Pálmason er uddannet Den danske Filmskole og bruger hele paletten af dygtige fagfolk: »My producers are Danish and Icelandic, my cinematographer is Swedish, my sound designer is Norwegian and my editor is Danish.«

Filmen “Vinterbrødre” forener således det bedste fra filmnorden, islandsk crazyness, mod og konsekvens, godt dansk filmhåndværk, nordisk netværk og vintermørkets desperate vulkanudbrud af frustration og indestængt vrede mellem mænd i en surreal lokalitet af hvidt undergrundskalk. White er det nye noir.

Ole Wich
Filmsfelagið
———————————
VINTERBRØDRE
7. februar Havnar BIO kl 20:00


1.2.18

Fokus í Lítluvík


Klokkan tvey seinrapartin í morgin lata hesi fjúrtan upp árligu fotoframsýningina hjá Myndafelagnum Fokus í Smiðjuni í Lítluvík í Havn. Tey eru Óli Lindenskov, þórarinn Ólafsson, Irwin Mittún, Oddfríður Marni Rasmussen, Lars Bisgaard, Jan Herman Hansen, Susanne Nielsen, Heri Samuelsen, Haldur Suni Johansen, Jenny Weihe Poulsen, Jógvan Horn, Finn Larsen, Rúni Bang Larsen og Kristinn Hentze.


- Felagið varð stovnað í 2009 og telur í dag tjúgu limir, sigur Jógvan Horn. Her hongur hann upp eina svart hvíta portrettmynd av vermóðirni, sum lurtar eftir morgunlesturi í Útvarpinum, meðan grýtan stendur á borðinum og rabarburnar eru klárar at kóka.


- Vit ætlaðu at kallað felagi f9 eftir blenduni og stovningarárinum 2009, sigur Jógvan, sum hevur hevur avmyndað sonin á gólvinum við eini støvsugaraslangu. - Nú er hann nakað eldri, sigur Jógvan, og fortelur um felagshølini hjá Fokus, sum eru í Argja Skúla.


Eins og Jógvan hevur Óli Lindenskov verið við í felagnum frá byrjan. Teir sakna Jóin, sum altíð hevði eina viðmerking til avrikini hjá fotografunum. - Tað er eitt av okkara endamálum, at skifta orð um fotomyndirnar. Øll hava egið kamera og í ár eru trý nýggj komin í felagið, siga teir báðir. Niðanfyri er ein totem-líknandi indiánaramynd við negldum krossi, sum Óli tók í Íslandi, har ein filmsleikstjóri helt til.

Nýggjur í felagnum er Haldur Suni Johansen. Hann brúkar Fuji og hevur her avmynda pápan, Sámal Haldur, tveir mánaðir innan hann doyði, 82 ára gamal í 2014.


Haldur Suni fotograferar týtt og ofta fimleikagentur, sum júst er ítróttin, ið døtrarnar íðka. Her er ein mynd á loftinum í Smiðjuni við heitinum Trístøkk, tikin heima á Sandi.


Til vinstru í horninum á Smiðjuloftinum er Kristinn Hentze farin at hanga upp. Stórsta avbjóðingin er beri veggurin.


Niðriundir er Oddfríður Marni Rasmussen farin at hanga upp eina spennandi mynd úr málarastovuni hjá Sigrun Gunnarsdóttir á Eiði, í horninum til høgru fyri inngongdina. Hetta er ein mynd við myndum í myndini.


Í hinum horninum er Finn Larsen, sum hevur hongt Tórshavn by night upp. - Ein hálvur minuttur við opnum kamera inn móti Landshandlinum og Kongabrúnni.


Lars Bisgaard býr í Hósvík, har hann er giftur. Hann er úr Klarup við Aalborg, hevur búð í Føroyum í tjúgu ár, og er til gerandis smiður í Mest. - Grindadráp er eitt fínt myndaevni og als ikki eitt no-go, sigur hann, og upplýsur at sama mynd, sum er úr Bø í fjør, hevur verið á Instagram uttan nakað altjóða mótmæli. - Eg fotograferi ofta fugl og dýr, oftast við 500 mm linsu, og næsta ár fari eg til Afrika á fotosafari.


Jenny Weihe Poulsen er onnur av kvinnunum, sum sýna fotomyndir fram í Smiðjuni í Lítluvík. Hin er Susanne Nielsen. Her er størsta av trimum hvast estetiserandi myndum hjá Jenny av gróðri. Hendan hevur heitið Tað grør.


Eitt er at taka talgildar myndir, annað er at prenta tær á papír, ramma inn og hanga á veggin. - Nú er tað í flestu førum handilin Power í SMS, sum prentar út við hørðum skúmi á baksíðuni. Prísurin fyri hesa stóru myndina er 998 krónur og fyri hinar, sum hanga her, er prísurin 268 krónur fyri hvørja. Men til ber eisini at prenta á lørift og brúka blendrammu. Møguleikarnir eru nógvir, sigur Jenny í práti við Erwin Mittún, sum eisini er ein av gomlu stuðlunum í Myndafelagnum Fokus.


Framsýningin hjá Myndafelagnum Fokus letur upp í morgin, friggjadag 2. feburar klokkan 14:00, og verður opin fram til 6. februar.

31.1.18

Eftirmæli í almenna rúminum


Gunnar Onghamar, sum er úr Havn, sendi mær í dag eina mynd úr avísini, Nordjyske Stiftstidende, sum hann til gerandis skrivar fyri. Orsøkin er dagsins tekning hjá Jens Julius Hansen (f.1950), sum bara kallar seg Julius.

Í dag teknar hann uppskriftina at savna eina kistu, nú Ikeastovnarin, Ingvar Kamprad, er deyður 91 ára gamal.

Vágið og kanska ósømiligt, tí vit altíð halla til latínska orðatakið, De mortuis nil nisi bene, um tey deyðu einki annað enn gott.

Hinvegin er tekningin hugvekjandi beinrakin og hevur eitt alment gyldi hjá øllum teimum, sum hava verið í infernohandlinum og aftaná roynt at savna skáp, borð, bríkir og sofur.

Norski sangarin Ole Paus (f.1947) gjørdi í 1979 ein satiriskan sang, I en sofa fra Ikea, sum lýsir ranguna á brúkarasamfelagnum og samstundis var eitt aftursvar til sosialrealistisku filmarnar hjá norsku Wam & Wennerød um sama mundið.

Danski Julius, sum enn er frammi og reiðiliga tað, er upprunaliga skúlalæri, og átti eina av teim tólv donsku satirutekningunum av Muhammed, sum Jyllands Posten valdi at prenta í 2005. Men hann teknar eisini klatrinissur til borgarlig heim á jólum.

Meðan norðurjútska dagspressan er vágin, er norðurføroyska pressan knapt so vágin.

Millum framhaldssøgurnar hava tey nú funnið eitt nýtt eftirmæli at prenta og selja á pappíri. Tað eru allir útlendskir fótbóltsspælarar síðan 1988, síðu upp og síðu niður. Tað er beint til køliskápshurðina, hvat tá?

Hvat verður næsta eftirmælið, sum pressan, ið týðuliga er komin undir farg, fer at seta á prent? Agn- og húkaleverandørar fyri og eftir Bollagrynnuna?





30.1.18

At gera burtur av sær


Lesur tú prentaðu bløðini, so varnast tú skjótt gamlar menn, sum gera burtur av sær, alt tað teir minnast og ørminnast. Upp og niður. Kanska við kvæðayvirskrift. Ivist í, um menninir sjálvir eru so upptiknir av at náa alt, innan latið verður upp fyri teimum og teir sleppa niður í stóra jarðarholið at liggja signaðir við øðrum. Giti, tað eru redaktiónirnar, sum umframt reyðu botnlinjuna hava lært seg memento mori, og eru so sperdar, at tær hava einki annað at siga forvitna nútíðarlesaranum, samstundis sum tær helst vóna, at eingin í álvara fer at lesa hetta gamlamannaskvaldrið, sum skjótt bara er minnir. Til slutt eru tey alt, journalistisku minnini. Hóast yngsta blaðið við elsta heitinum halgaði deyðanum eina heila útgávu, er mesta gamlamannafylla javnt og samt at síggja í einum heilt øðrum blað, sum skal verða eins ónevnt og hitt fyrra, men er longur norðan av landi. Nýggjasta í ellisblaðnum er, at lata upp fyri minnisposanum hjá einum skilamanni um skipafígging í nítjanhundraðoggrønkál og fram eftir. Síðu upp og síðu niður. Bara í hesum blaði verður tilskilað sum eitt ófrættakent salgsargument í tveytúsundogátjan. Í dag eru so útvarpsboð á middegi um, at besta sendingin er fallin fyri freistingini, aftur at siga frá um tað, sum fólk úr sama landsluti alt mítt livandi lív hava billað restini av landinum inn, var tabu, niðurbundið og burturtagt. Ikki er størri lygn enn tað sama. Mesta innantóma sjengr, eg havi hoyrt, er akkurát hatta gamla fornermilsisklandrið, sum vit lata verða hundrað prosent ónevnt. Men nú eru menn blivnir so gamlir, at teir mugu gera burtur av sær, innan teir fáa mold í kjaftin. Tað er journalistiska drívmegin hjá pappírspressuni, eingin nevndur eingin gloymdur. Vit skulu jú øll sama veg. Life is a dying business.

Føroyar í Wenders-treylara


Nú er ein treylari farin at ferðast á netinum, sum lýsur fyri nýggja Wim Wenders filminum Submergence. Nærri heimsfilmi hava Føroyar aldri verið. Sum sæst omanfyri fáa Ferðavinnuføroyar filmsvaluta fyri innsatsin longu í altjóða treylaranum. Hóast árið er lítið útliðið vági eg mær at siga, at hetta verður mest spennandi filmsuppliving í føroyskum biografum í ár. Filmurin hevur verið sýndur á stevnum í Toronto og San Sebastian í september í fjør og verður fríggjadagin frumsýndur fyri almenninginum í Spania. Síðani verður hann sambært IMDB sýndur í Russlandi 1. mars, Brasil 12. apríl, USA 13. apríl, Kekkia 26. apríl, Danmark 10. mai, Svøríki 11. mai, Bretlandi 18. mai, Ungarn 14. juni og Týsklandi 2. august. Filmsleigufelagið Scanbox hevur Submergence á norðurlendska marknaðinum. So skjótt hann er tøkur á okkara leiðum fer Filmsfelagið at vísa filmin í Havnar Bio. Í altjóða treylaranum verður sagt soleiðis um søgugongdina:

International Trailer (2:22)
Danielle Flinders and James More meet by chance in a remote hotel in Normandy where they both prepare for a dangerous mission. They fall in love almost against their will, but soon recognize in each other the love of their lives. When they have to separate, we find out that James works for the British Secret Service. He's involved in a mission in Somalia to track down a source for suicide bombers infiltrating Europe. Danielle 'Danny' Flinders is a bio-mathematician working on a deep sea diving project to support her theory about the origin of life on our planet. Soon, they are worlds apart. James is taken hostage by Jihadist fighters and has no way of contacting Danny, and she has to go down to the bottom of the ocean in her submersible, not even knowing if James is still alive.


27.1.18

Kommuna skjýtur 150.000


Tá tú sum føroyskur lesari til gerandis leitar á útlendskum, tað er donskum, at fáa eitt nøkurlunda uttanríkispolitiskt yvirlit at kunna fylgja við í, hvat sambært betaltu miðlunum fer fram úti í heimi, kann verða áhugavert at síggja orðavalið hjá fremmandu pressuni og halda tað upp móti okkara egnu.


Meðan Jyllands Posten umvegis Ritzau í morgun kann bera tey gleðiligu tíðindi, at nú eru 2000 fangar náðaðir í Etiopia, kann Danmarks Radio umvegis somu tíðindastovu upplýsa okkum um, at danskar kommunur hava skotið 150.000 í Esport. Eg mundi fingið morgunkaffi í rangastrúpan. Skotið 150.000. Er tað í fólkakommununi Esport í Norðurkorea upp undir vetrarleikirnar south of the border? Meira morgunkaffi. Svølgi og sanni, at hetta er sum tá morð, neyðtøkur og terroratsóknir verða blástar upp í føroyskum miðlum, sum var tað ein frælsisfylking til frama fyri fríðgering av Tjørnuvík. Til eg lesi nærri og svølgi. Tað er bara pressan. Hesin altjóða pestilensur, sum setur orð til sølu. Keypsorð.


26.1.18

Bjartur fríggjadagur í Havn


Sólin er farin um Kirkjubøreyn og tað er gráur fríggjadagur í Havn. Men bara í túninum, har frostið legst. Tí innandura lýsa tvær kvinnur upp, har tær sýna fram á Skálatrøð og í Gundadali, onnur úr Havn og hin av Eiði.


Hin fyrra er Hansina Iversen (f.1966), sum klokkan trý læt upp málningaframsýning við trettan verkum í Steinprenti við eini satiriskari yrking hjá Tóroddi beint fyri úthurðini. Søluframsýning er merkantila listaheitið, ið sjálvspeiandi tekur støði í eini grønari oyggj við bláum skýggjum uppá bestilling yvir gráari sofu. Yrkingin er úr  savninum Svøvnlendingur rættar kumpass (2003). Hetta er herrligt.


Listasavnið hevur verið á vitjan og keypt ikki færri en tríggjar málningar hjá Hansinu í Steinprenti.

Heitið á framsýningini er Portraits of the loved ones. Í innbjóðingini sigur Steinprent, at heitið ber brá av figurativum portrettmyndum, men er í veruleikanum ein tilsiping til egin verk og til skap i verkunum hjá listakvinnuni, ið øll árini hevur verið trúføst móti sínum egna listarliga, nonfigurativa útgangsstøði, tó at hon støðugt førkar seg yvir í tað ókenda. Heitið á málningunum kom mitt í arbeiðsprosessini, tá listakvinnan helt seg kenna aftur onkur skap, sum hava verið í hennara málningum áður.


- Tað eru hesi skapini, ið tykjast vera komin afturíaftur, sum málarin skýrir at vera síni elskaðu ella Portraits of the loved ones. Hóast okkurt kent hómast í organisku formatiónunum og sjálvt um eingin ivi er um, at tær koma frá Hansinu Iversen, er nakað púra frískt og nýtt í samansetingunum av skapunum.


Kompositiónirnar tykjast um somu tíð meira einfaldar og meira kompleksar enn tær hava verið við ávikavist gjøgnumskygdum og óglærum skapum, sum umskarast og bylgja fram og aftur í huga áskoðarans eins og eitt slag av afturlatnum mystiskum súmbolum, samstundis sum málaðu skapini kennast sansaliga sjálvsøgd. Summi teirra sýnast dynamisk við ferð á málingastrokunum, onnur standa sveimandi still á myndaflatanum. Bæði dýpd og flata verða herd orsakað av litavalinum, tá grunnir, flatir pastellitir møta djúpum, glógvandi reinum litum.


- Tað sama er galdandi fyri hesar myndirnar sum fyri allar aðrar abstraktar myndir, at tær spæla við okkara fatan. Av sær sjálvum roynir heilin javnt og samt at finna fram ímyndandi liðir í litflatunum. Men tað er merkiliga torført í hesum føri, tí skapini í nýggju myndunum hjá Hansinu Iversen onkursvegna flyta seg undan øllum afturkenningum, allýsingum og greiningum. Hetta kemst m.a. av mótsetningunum millum ta trídimensjonalu, rúmligu grundina í myndini og tey púra fløtu skapini, sum liggja og darra omaná eins og partar av klippmyndum í eini heild, ið broytist eftir hvar áskoðarin fokuserar, sigur Steinprent í innbjóðingini til framsýningina við nýggjum málningum hjá Hansinu Iversen.


So niðan í Gundadal í frostinum at vitja Listaskálan. Tí undir yvirskriftini Tað stóra í tí smáa bjóða tey ein tíma seinni til serframsýning við Sigrun Gunnarsadóttir (f.1950).


- Tað stóra í tí smáa er eitt heiti, sum vit hava bryggjað saman við støði í framsýningini. Upprunaliga eru ymiskar útgávur av hesum tankanum í romantikkinum. Við Sigrun hóskar tað væl, bæði ti hon málar evarska lítil ting sett saman við stórum tingum, og allar tær stóru frásagnirnar, sum krógva seg í hesum smálutunum, sigur Solveig Hanusardóttir Olsen, savnsumsjónarfólk í Listasavni Føroya.


Solveig beyð vælkomin og Hanna Jensen, sum er forkvinna í Mentanarnevnd Føroya Løgtings, setti framsýningina, ið fevnir um 64 verk. Yvirskriftin var frá franska poppsangaranum, Michel Berger (1947-1992): Eg vildi verið listafólk fyri at kunna sagt, hví eg eri til.


Umframt setanartalu, ið vísti á globala týdningin í staðbundnu listini og øvugt, sungu 17 Sangarar úr Klaksvík Christian Matras og sálmin hjá Martini Joensen Uttan teg í hugtakandi útseting hjá Jógvani við Keldu.

- Listin brýtur frá tí, sum vit kenna í føroyskum høpi, bæði í innihaldi og stíli. Málningarnir siga søgur, sum spretta úr lívi og tonkum hennara. Náttúran er ofta berandi í føroyskari list, men hjá Sigrun er menniskjað í miðdepli, siga Nils Orth og Solveig Hanusardóttir Olsen, og leggja aftur at, at hon málar á ein naivistiskan og surrealistiskan hátt, og at myndirnar eru sniðfundigar við djúpum innihaldi. Tær kunnu avmynda náttúru, familju og átrúnað og viðgera eksistentiellar spurningar. Stílslagið er figurativt og forteljandi. 


Her er ein málningur av mammuni, Brynhild, frá 2006. Hon er farin ein túr eftir vegnum, ið eg bara minnist sum vegurin niðan á Loranstøðina. Á kortinum í dag eitur hann nakað so vitløftigt sum um Eiðisskarð og hevur rutufrámerkið 61, eins og høvuðsvegurin, ið Bob Dylan sang um í 1965. So er tónin lagdur. Bíbilskur úr plátufoyruni, sum nálin grevur seg ígjøgnum og fær rúmið at darra. Í baksýni Kollurin, Risin og Kellingin. Surrealistiskt letur køkshurðin seg upp. Har er skrivað til Dan, at omman kemur skjótt aftur. Tí eitur málningurin Til Dan. Hanna og Niels Emil eiga bæði málningin og Dan, sum er yngsti sonur teirra, 25 ár í dag. Tey, og ein riðil av Eiðisfólki, eru møtt at heiðra Sigrun.


Á innbjóðingarkortinum verður meturhøgi málningurin Sunnudagsfrakkin II (2005) lýstur við orðum úr nýggjari bók um Sigrun, Tað stóra í tí smáa, sum varð løgd fram í dag. Nils Orth, savnsstjóri, hevur ritstjórnað, Solveig Hanusardóttir Olsen hevur skrivað tvær greinar, og dóttur Sigrun, Maria Jørðdal Niclasen, sum er prestur í Kvívík, hevur skrivað eina grein um mammuna við heitinum Tað, sum hjartað sær, gloymist ei. Her er Maria avmyndað framman fyri málninginum Fjallið (2011).


Savnsleiðslan sigur um framsýningina, at Sigrun málar við akrýli á lørift, og hon ger litirnar óblankar og eitt sindur grátónaðar. Bakgrundin er ofta ein stórur, einlittur flati, og umhvarvið av myndevnunum er málað við svørtum linjum. Støddarmunir eru eyðsýndir í myndunum hjá Sigrun Gunnarsdóttir. Hon reingir støddirnar á myndevnunum soleiðis, at ein fuglur kann vera størri enn eini hús, men hann kann eisini vera so lítil, at tað er torført at fáa eyga á hann. Her hevur Sigrun ført meg til yndismalningin. Hann er av ommuni, konu Niels Kruse, og verður nevndur Spurvurin (2003), sum mikroskopiskur hómast í vindeyganum.


Sigrun greiðir frá, at tankarnir byggja á, at smá ting ikki kunnu vera stór ting fyriuttan, og stór ting kunnu ikki vera smá ting fyriuttan. Tað er sjáldan, at eitt ítøkiligt stað verður lýst í málningunum. Kortini kann eitt serføroyskt eyðkenni hómast í umhvørvinum og fólkunum. Eftir stendur huglagið av Føroyum. Her er málningurin Hondin, sum rurar vøgguni, stýrir heiminum (2012). Hugsi ikki, eg taki feil, tá eg hómi húsbóndan, Tord, longst til høgru.


Við einføldum, figurativum myndamáli málar Sigrun Gunnarsdóttir tað, sum liggur henni á hjarta. Sigrun arbeiðir við nøkrum ávísum myndevnum, til dømis bíbliusøgum, ævintýrum, familjukærleika og aldurdómi. Súmbol eru týdningarmikil partur av hesum myndaheimi, og tey eru vorðin eitt sermerki í listini hjá henni. Helst er hetta kendasti málningur hjá Sigrun, Bókanna Bók (2002), aftur við evraska lítla spurvinum, sum er strangt innteknaður, hóast hann er ytst í kompositiónini. Málningurin sæst við inngongdina til framsýningina.


Eftir fyrsta vegginum til høgru, tá tú kemur inn, eru málningar við eyðkenda gula litinum, sum allir eru úr Grønlandi. Fyrst fyri er Lykilin (1999).



Spennandi sjálvsmynd frá 1973, omanfyri, og eitt fiskimannaportrett síggjast aftanfyri veggin í aftasta framýningarhølinum. Niðanfyri er pápin, Gunnar, málaður í 1976 undir heitnum Við Kalvalínu.


Myndafóturin, staffeliið, hjá abbanum, Niels Kruse (1871-1953) stendur innast í krókinum. Tað er í brúki til gerandis í stóru málarastovuni hjá Sigrun á Eiði. Á fótinum sæst málningurin Slættaratindur, sum hon málaði í 1993.


Í hesum hugnaliga stovukenda parti av framsýningin er ein heilur veggur við smáum málningum, sum fólk hava lánt, eins og galdandi er fyri alla serframsýningina hjá Listasavninum. - Tað er sum børnini eru komin heim, siga fyriskipararnir og Sigrun, nú hon setur seg í stólin at signera nýggju bókina.


Serframsýningin Tað stóra í tí smáa er opin til 2. apríl. Hon er ein uppliving av teim heilt sjáldsamu at síggja og taka til sín. Úr skránni hjá Listasavninum kann eisini nevnast, at 7. apríl letur Várframsýningin upp, og senni er serframsýning við Jack Kampmann (1914-1989). Og so er Ólavsøkuframsýningin.