Birk

Í morgun frættist í tíðindunum í Útvarpinum, at bókin hjá Marjun Syderbø Kjelnæs, Marta Marta , er í uppskoti at vinna Norðurlendsku Bókmentavirðislønina, sum er hin størsta á okkara leiðum. Til lukku við tí. Lítið meir enn eitt ár er umliðið, síðan ein mentastovnur bannaði hesa bók niður og norður, og føroyska deildin av einum tíggju millióna felagsskapi klagaði avgerðina til avvarandi landstýrismann. Hóast eg ikki veit, hvat bókmentunarliga úrvalsfólkið hevði at velja í, má eg bara siga, at onkuntíð kemur útlandið okkum til hjálpar. Ikki minst tá vit fara í biograf og síggja, hvør hevur stuðlað filmsgerðini, so hon náddi fram til tín í seinasta biografinum í landinum. Ja, seinasta biografinum í landinum. Mentanarliga hongur ikki saman í hesum landinum. Vit eru í einum valdysti til heimliga parlamentið, ja og tað danska eisini, men enn havi eg ikki hoyrt mentan tikna uppá tungu nakra staðni. Er tað trupult at skilja, so er at fara í biograf, og síggja hvussu niðarlaga og s...

Emma Griffiths, sum í fjórðingsøld hevur rikið egna pr skrivstovu í New York av filmi, filmstevnum og arbeitt persónliga fyri filmsleikstjórar frá Aki, sum í Kaurismaki, til Werner, sum í Herzog, beyð mær í dag at síggja nýggja heimildarfilmin hjá Búa Egason Dam, "Birita", ið hon marknaðarførir úti í heimi, og í dag varð sýndur almenninginum fyrstu ferð á CPH:DOX stevnuni. Leikarar eru Birita Mohr, Egi Dam, Búi Egason Dam og Tjóðhild Patursson. Framleiðarar eru Jón Hammer, Mark Steele og Durita Sumberg. Meistarligi Franklin Symphor Henriksen hevur filmað við livandi kamera, kubanski Ricardo Acosta hevur klipt og Tom Ryan tendrað atmosferufylta ljósið. Tónleikin spælir amerikanski jazzgittaristurin, Bill Frisell, sum er kendur frá týsku raffineraðu jazzplátunum, ECM, og í hinum borðinum frá amerikanskum akustiskum Americana og bluegrasshøpi. Vit hoyra eisini Ega spæla á klaver og syngja Leonard Cohen sangin "If It Be Your Will", sum Mavis Staples syngur í endanum. ...

  Annika Hoydal var vælvalda og ikoniska stjørnan í fimtu og seinastu sending hjá Per Zachariasen og Mariu Winther Olsen við spírunum úr Hoydølum, sum ein hópur av Kringvarpsfólki hevur gjørt. Sum er við væleydnaðum sjónvarpsrøðum, ið eg ikki minnist so góðar úr okkara egna landi, í meiningsskapandi týdningi og undirtøku, vil eg, tó uttan tematiskar líkleikar, men bara mált eftir fastatøkum á áskoðarum, peika á "Matador" í Danmark. So sterkt er knýtið til føroyska áskoðaran í hesi burturav føroysku miðlaframleiðslu. Sum "Matador" í Danmark. Og nú vit í kvøld sóu seinasta part av "Hoydølum" er tað ein linni, at fáa at vita frá Finni, at tey fara at gera eina sesong tvey, eitt framhaldandi umfar ella tvey. - Vit fara at søkja eftir ungum spírum longu nú, at melda seg til upptøkuroynd, sigur Finnur Koba, og vísir til tekningarskjalið á heimasíðuni hjá Kringvarpinum . Plátufelagið Tutl boðar eisini frá, at allir sangirnir í sjónvarpsrøðini "Hoydalar...

Av og á havi eg staðið soleiðis fyri, at eg slapp at taka eina mynd av Geytavinnaranum frammanfyri teim møttu, á pallinum í Norðurlandahúsinum.  Soleiðis eisini hesu ferð.  Fólk hava reist seg í fagnaði, og aftast uppi í vinstra horni, er reyði kjólin, ið startar og leggur myndina, flatarnar og skapið í henni, út fyri okkum. Tobbi hevur júst handað Geytan, sum Maria lyftir sigursæl í samtykkjandi fagnaði. Men aftanfyri hana, og næst okkum, stendur grundin. Pápin, Hans, ið sigur við mammuna, Katarinu: ”Kom inn í ljósið”. Henda spatiering í myndini hugtók meg. Kom inn í ljósið. Sjálvdan hevur Geytin verið so týdningarmikil, sum beint nú, tá heimildarfilmurin «Mammuskepilsið» hjá Mariu Tórgarð vann bæði Geytan og Áskoðaravirðislønina. Eftir at Dagur & Vika hevði eitt innslag um filmin, vænti eg at fólk vilja síggja hann, tí filmur er so góður miðil at lýsa tað samansetta og trupla. Sinnisbati og Løkshøll hava sett filmin á skrá og helst fara onnur høli eisini at lata dyrn...

  Maria Tórgarð vann báðar virðislønirnar fyri stuttfilmin Mammuskepilsið. Leygarkvøldið var eitt Geytakvøld av teim heilt góðu, sum í gomlum døgum, eftir at Niels Halm uppfann kvøldið, sum í samráð við familjuna Geyti fekk legendariska navnið, ið allir føroyingar við áhuga fyri filmi hava tikið til sín í rætta andanum, soleiðis, at øll eiga Geytan, ið hvørki er registrerað vørumerkið ella ogn hjá nøkrum stovni ella fyritøku. Fólkið eigur Geytan. Bjørt Samuelsen, løgtingsforkvinna, sum eisini er ein av mest trúføstu Geytafjepparum, bjóðaði vælkomin og byrjaði kvøldið við ikki bara góðum men til høvið bestu orðum. Eftir átjan árum sum tingkvinna, hevði hon dagin fyri boðað frá, at nú tók hon seg úr politikki og stillaði ikki upp aftur. Maria Tórgarð vann í ár bæði Geytan og Áskoðaravirðislønina fyri framúr hybrid filmin Mammuskepilsið, sum nam og rørdi øll í salinum. Eisini vertin, sum mátti fara frá og fáa samskiparan, Turið, at lesa. Borgarstjórarnir, Tórbjørn Jacobsen í Run...

Avstralski Baz Luhrmann, gjørdi fyri fýra árum síðan ultimativu søguna um Elvis úr Memphis við Austin Butler í høvuðsleiklutinum, og Tom Hanks sum hansara nemisis, Colonel Parker, Andreas Cornelis van Kuijko, úr Breda í Niðurlondum, staddur í USA, uttan pass og møguleika at fara í onnur lond, hvørki hann ella Elvis. Var hetta forðingin hjá Elvis? Ein sena í nýggja heimildarfilminum EPiC (2026), sum stendur fyri Elvis Presley in Concert, letur the Colonel ganga framvið og verða samrøðuevni, meðan ljóðið spakuliga verður skrúvað upp fyri Elvis, sum syngur Devil in Disguise í 1963. Fjaldi Djevulin. Ein feit og lítið subtil viðmerking, men við undirhaldinum í topp, mest sum ein posthumur kjaftfiskur frá Luhrmann til mannin, ið hann ivaleyst heldur forðaði fyrimyndarliga fitta Elvis vegin fram til heimsins pallar, Evropa og Japan, og kanska oyðilegði hann í berum innistongsili við vánaligum Hollywood filmum, og sum fráleið alt ov nógvum einstáttaðum Las Vegas konsertum. Ein lítil men st...

  Fjórða sendingin úr Hoydølum hevði MC Restorff sum stjørnuskaldarkjarnu, ið ungu sangspírarnir tulkaðu afturvið vælsamanspælda orkestrinum, tight og uttan kór og aðra stafasju, sum vit altíð hava í plátuframleiðslu. Nakið, nærverandi og natúrliga ektað. Framhaldandi framúr. Vit skilja í prátinum, at MC er úr Ebenezer, sum er brøðrasamkoman í Havn, og at hann var hin fyrsti at taka trummur og elektrisk ljóðføri við í samtíðar sang- og tónleikatraditiónina har, og seinni eisini byggja brúgv millum andaligan og verðsligan tónleik. Filmiski karmurin um hetta nýbrot er í forfalnu Hoydølum, har okkara nú rættuliga kendu úrvaldu sangtalent, seks í tali, hava sett seg við skúlaborðini og fingið eitt tal, sum sigur hvør røðin er. Fyrst er Emma við sanginum ”Kvøða til pinkubarnið”. Varisliga følið, stillført, innfølt og reint, fær hon sangin at vaksa í vavi, og megnar at lyfta hann, uttan at vit sakna seinasta ørindi, sum MC peikar á, og nevnir sangsins syklus, og at hann nú er endur...

  Amerikanski filmsleikarin, Robert Duvall, er deyður, 95 ára gamal. Hann andaðist heima á garðinum í Middleburg í Virgina. Tað boðar argentinska konan, Luciana Pedraza, frá. Hon er 54 ára gomul og fjórða kona Duvalls.  Í meir enn hálva øld varð Robert Duvall serliga kendur fyri leiklutirnar í mafiafilmum sum “The Godfather”, og einum av fremstu filmum um krígsins meiningsloysi, “Apocalypse Now”, sum Francis Ford Coppola í báðum førum gjørdi, hin fyrra í 1972 og hin seinna í 1979.  Robert Duvall, sum umframt eina Oscarvirðisløn fekk fleiri enn 60 altjóða virðislønir, gjørdi eisini egnar filmar sum “The Apostle” (1997), har hann sjálvur skrivaði, leikstjórnaði og spældi høvuðsleiklutin, ið er ein prædikumaður úr Texas, sum fer til Lousiana at prædika undir nýggjum navni.  Duval fekk Oscarvirðslønina fyri leiklutin sum falleraður countrysangari í stillføra filminum hjá Bruce Beresford frá 1983 “Tender Mercies”.  Robert Duvall hevur eisini tulkað bókmentunarligar h...

Fyrsta eg hugsi, tá knappi vikutímin úr Hoydølum rennur undan er, at hetta er so gott, at man burdi drýggja tað. Lagt eina víku ímillum og endursent hina fyrru, ella okkurt annað. Hetta fer alt ov skjótt at verða burtur og liðugt, er mín fyrsti tanki, tá klokkan slær og eg síggi, at onnur sending er komin at endanum. Eyðun Nolsøe var plátuskaldið og absolutti miðdepilin hjá ikki bara teim seks spírunum og sangstjørnunum, men eisini gittarleikaranum, Paula Reinert Poulsen, sum ordiliga traðkaði í karakter, og trummuleikaranum Vár Miðberg, sum eg frá sanginum hjá Filip um Trýssini í fyrstu sendingini enn eri púra bitin av. Nú slapp Pauli at kasta seg út í gittarljóð, sum púra egin í eina førinum nam við ótilgjørdu cool presisiónina hjá Robert Cray og í hinum førinum til spirituella latino spælið hjá Santana. Beint til okkara av nakna pallinum við heita ljósinum í Hoydølum. Sangúrvalið, prátið millum tey og Eyðun, lýsandi portrettbrotini, ið kunnandi traðka burturúr, og so framhaldandi...

  Bjarki, Emma, Anna Lovisa, Filip, Jóhanna og Sophilia gera klárt at fara á pallin í Hoydølum Mynd: Birgir Kruse Sjónvarsendingin, sum hevur heitið Hoydalar , er hin fyrsta av fimm, og varir knappan tíma komandi hóskvøldini. Logo er teknað soleiðis, at stavurin O er blivin ein grammofonpláta. Hoydalar byrjar í Kringvarpsstíli við eini hástemtari mansrødd, sum sjálvspeiandi kunngerð teir dýrgripir og sangskattir, ið her hava savnast og ment seg.  Beint sum eg undrist yvir tað pátikna patetiska í røddini, verður klipt til ein torpederandi og dekonstruerandi snúningssetning um, at nú er langt síðan síðsta pisan er floygd, og at alt ov leingi hevur verið kvirt.  Eg gerist paff av hesum perfekt taimaða inngangi, ið lyftir seg sum ravnurin hjá Martini úr tú sjálvsagda skúlanum, sum einaferð var.  Haldi, Thomas Koba eigur hana, góðu, sum í perfetto , inngangsrøddina. Og so er eitt transistorradio sambingarliðið, og vit eru on. Sum í on air . Mynd: Bjarni Árting Rubeksen ...