Birk

  Meðan bakmenn úr okkara egna ríki verða funnir sekir í søguliga stórum rúsevnamálum, ið oyðileggja nógv ung lív í ævir, verður skuldin fyri øll brotsverk varpa á muslimar. Teir eru hvørki ákærdir ella funnir sekir, tí teir eru slettis ikki til her. Giti, tað eru múgvandi bakmenn, ið keða seg so mikið, at teir vilja hava ein rús, og lokka ungar menn at smugla um markið við lyfti afturfyri, at skora lívsins stóra vinning. Tað er freisting, sum eingin kann standa fyri. Lokkaður í felluna og dømdur í fongsul í fleiri ár. Eitt nýbyrjað lív oyðilagt av pengasterkum monnum, sum í berum keðsemi ikki vita sær annað, enn rúsin. Allíkavæl hava vit hesa hondføstu projisering alla staðni í samfelagnum, so hondføst, at hon nú er eitt arbeiðsfelt hjá ídnum politikarum. Undirtøkan er fenomenal, kanska tí vit vilja keypa okkum avlát, ella bara síggja prikið í eini fíggindamynd, sum eingin kann greiða, sprottin av einum skúla, ið einoygt og øllum lutum byggir á kristnu trúnna. Eitt lættkey...

Ikki fyrr enn í hesi vikuni er mentan og list sett á skránna, tí onkrir hissini fundir eru lýstir at vera upp undir løgtingsvalið hósdagin. Tá fyrstu politisku tekstir sóust, sá eg bara í einum føri, at mentan varð nevnd sum eitt sjónligt aktiv í valorrustuni, sum nú er í endafasuni.  Í mínum fyrsta bloggi um løgtingsvalið, har eg til fánýtis sóknaðist eftir júst politiskum útmeldingum um mentan og list, var Rakul í Gerðinum , omanfyri, í Vestmanna á Tjóðveldislistanum hin einasta, eg fann. Gamaní sá eg, at Javnaðarflokkurin hevði nokk so fitt um mentan í teirra valskrá, men eg havi ikki lagt til merkis, at nakað valevni hevur brúkt mentan og list í valtalum og teksti.  Heldur ikki miðlarnir hava sett mentan og list á skránna, ivaleyst tí, at hesi evni verða metta at hava avmarkaðan áhuga, avmarkaðar veljarar og avmarkaða játtan. Her liggur ein tung ábyrgd hjá aldrandi mentapolitikarum. Tí spurdi eg ungu Rakul, hví hon so sjónliga hevur valt at satsa uppá mentan til hetta løgt...

Fyrst í sendingini í Andgletti í dag er Beinir Johannessen ikki nóg greiður og politiskt miðvísur, men hann lukkast at venda setninginum "at vita best". So kemur hann, ið pr definitón veit best, og tí forskattaði pensjónina, Jørgin Niclasen. Árni Skaale er hann, sum í dagsins sending veit næstbest um skatting í hesum flokki, sum í mínum optikki er so morðgírigur, flokkurin, at hann ikki unnir nøkrum tað svarta undan neglini, og eg júst av hesi orsøk altíð havi hildið verið hin besta at koma við fíggjarmálaráðharranum, tí hann er so materiellur, at alt er um at gera at sita tungt á kistulokinum. Men nú er hann, í hvussu er Jørgin, komin til eitt mark, sum næsta ár sigst fer at verða uppbrúkt, forskatting av pensjónunum. Nýggi maðurin á Fólkaflokslistanum, Fróði Magnussen, sum í gjár slepti eini innanflokku bumbu, sum kom út í almenningin og beinanvegin brast í hondini á øllum  – skeiva avgerðin hjá Jørgini Niclassen at forskatta pensjónirnar í 2011 – slapp ikki við í sendingin...

Í morgun frættist í tíðindunum í Útvarpinum, at bókin hjá Marjun Syderbø Kjelnæs, Marta Marta , er í uppskoti at vinna Norðurlendsku Bókmentavirðislønina, sum er hin størsta á okkara leiðum. Til lukku við tí. Lítið meir enn eitt ár er umliðið, síðan ein mentastovnur bannaði hesa bók niður og norður, og føroyska deildin av einum tíggju millióna felagsskapi klagaði avgerðina til avvarandi landstýrismann. Hóast eg ikki veit, hvat bókmentunarliga úrvalsfólkið hevði at velja í, má eg bara siga, at onkuntíð kemur útlandið okkum til hjálpar. Ikki minst tá vit fara í biograf og síggja, hvør hevur stuðlað filmsgerðini, so hon náddi fram til tín í seinasta biografinum í landinum. Ja, seinasta biografinum í landinum. Mentanarliga hongur ikki saman í hesum landinum. Vit eru í einum valdysti til heimliga parlamentið, ja og tað danska eisini, men enn havi eg ikki hoyrt mentan tikna uppá tungu nakra staðni. Er tað trupult at skilja, so er at fara í biograf, og síggja hvussu niðarlaga og s...

Emma Griffiths, sum í fjórðingsøld hevur rikið egna pr skrivstovu í New York av filmi, filmstevnum og arbeitt persónliga fyri filmsleikstjórar frá Aki, sum í Kaurismaki, til Werner, sum í Herzog, beyð mær í dag at síggja nýggja heimildarfilmin hjá Búa Egason Dam, "Birita", ið hon marknaðarførir úti í heimi, og í dag varð sýndur almenninginum fyrstu ferð á CPH:DOX stevnuni. Leikarar eru Birita Mohr, Egi Dam, Búi Egason Dam og Tjóðhild Patursson. Framleiðarar eru Jón Hammer, Mark Steele og Durita Sumberg. Meistarligi Franklin Symphor Henriksen hevur filmað við livandi kamera, kubanski Ricardo Acosta hevur klipt og Tom Ryan tendrað atmosferufylta ljósið. Tónleikin spælir amerikanski jazzgittaristurin, Bill Frisell, sum er kendur frá týsku raffineraðu jazzplátunum, ECM, og í hinum borðinum frá amerikanskum akustiskum Americana og bluegrasshøpi. Vit hoyra eisini Ega spæla á klaver og syngja Leonard Cohen sangin "If It Be Your Will", sum Mavis Staples syngur í endanum. ...

Meðan Havnin á kommunalum pláni útmerkar seg við at spendera nýtt slitlag á Tórsbreyt, ja sanniliga, er sami mentanarligi greiddleiki ikki at síggja sum manifesterað støðutakan á landspláni, nú val er í hondum.  Mentanin, listin, tjóðpallur, filmur, mentanargrunnur og øll hin ríka rúgvan av útinnandi mentan, sum enn ikki er farin á savn, sæst ikki hjá valevnum, uppsløgum og flokkum, sum ganga okkara millum og hoyrast í miðlunum.  Bara í einum føri, hjá Rakul úr Vestmanna á listanum hjá Tjóðveldi, havi eg sæð nøkur fá orð um mentan. Annars er øskukalt, hvat mentan viðvíkur til hetta valið.  Uppsløgini og valplakatirnar minna mest um meklarar og húsaseljarar, sum uppá teirra glatta andlit selja eitthvørt og navnið stendur á plakatini, vilt tú flyta og keypa nýggjan bústað.  Politiska valið er blivið eitt persónfikserað visittkort púra uttan politiska dýpd, perspektiv og ætlan, sum tað var fyrr í gongugøtuni í Havn, har fólk savnaðust at lesa og kjakast um útsøgnirnar í...

Komin aftur av feriu á okkara nýggju kanarisku suðurhavsoyggjum, har eg hoyrdi eitt norskt húski syngja arbeiðaraskaldið Aasen, sum Kurt Foss og Reidar Bøe gjørdu til útvarpsplátuna De nære ting í 1950, og Tummas Mikal Smith týddi til Nánd , mátti eg sanna, at her við ósan á Eystaruvág, savnast allir norðuratlantiskir havstreymar á borðinum í Roks.  Nú vetrarstongsulin er av, hevur Karin Visth, matstovuleiðari og sommelier í Roks og grannhúsinum Ræst, gjørt og sett saman ta nýggju skránna, ið hon serverar saman við Gretu úr Meksiko og Romano úr Filipsoyggjum.  Alt samalt borðreitt við grafiskum stíli hjá Tóroddi, ið vit síggja á matkorti, vínetikettum og í glas og rammu á søguligu bróstunum í Fútastovu, har niðurlendskar flísar í 350 ár hava prýtt kakkulovnin og verið karmur um elstu stovur og savningarmentan, vit enn kunnu njóta í høvuðsstaðnum, beint her heima í Havn. - Hví droymir tú heldur um fjarskotin lond, enn síggja tað vakra, sum er í nánd? Fyrst kemur Greta við ein...

  Annika Hoydal var vælvalda og ikoniska stjørnan í fimtu og seinastu sending hjá Per Zachariasen og Mariu Winther Olsen við spírunum úr Hoydølum, sum ein hópur av Kringvarpsfólki hevur gjørt. Sum er við væleydnaðum sjónvarpsrøðum, ið eg ikki minnist so góðar úr okkara egna landi, í meiningsskapandi týdningi og undirtøku, vil eg, tó uttan tematiskar líkleikar, men bara mált eftir fastatøkum á áskoðarum, peika á "Matador" í Danmark. So sterkt er knýtið til føroyska áskoðaran í hesi burturav føroysku miðlaframleiðslu. Sum "Matador" í Danmark. Og nú vit í kvøld sóu seinasta part av "Hoydølum" er tað ein linni, at fáa at vita frá Finni, at tey fara at gera eina sesong tvey, eitt framhaldandi umfar ella tvey. - Vit fara at søkja eftir ungum spírum longu nú, at melda seg til upptøkuroynd, sigur Finnur Koba, og vísir til tekningarskjalið á heimasíðuni hjá Kringvarpinum . Plátufelagið Tutl boðar eisini frá, at allir sangirnir í sjónvarpsrøðini "Hoydalar...

Av og á havi eg staðið soleiðis fyri, at eg slapp at taka eina mynd av Geytavinnaranum frammanfyri teim møttu, á pallinum í Norðurlandahúsinum.  Soleiðis eisini hesu ferð.  Fólk hava reist seg í fagnaði, og aftast uppi í vinstra horni, er reyði kjólin, ið startar og leggur myndina, flatarnar og skapið í henni, út fyri okkum. Tobbi hevur júst handað Geytan, sum Maria lyftir sigursæl í samtykkjandi fagnaði. Men aftanfyri hana, og næst okkum, stendur grundin. Pápin, Hans, ið sigur við mammuna, Katarinu: ”Kom inn í ljósið”. Henda spatiering í myndini hugtók meg. Kom inn í ljósið. Sjálvdan hevur Geytin verið so týdningarmikil, sum beint nú, tá heimildarfilmurin «Mammuskepilsið» hjá Mariu Tórgarð vann bæði Geytan og Áskoðaravirðislønina. Eftir at Dagur & Vika hevði eitt innslag um filmin, vænti eg at fólk vilja síggja hann, tí filmur er so góður miðil at lýsa tað samansetta og trupla. Sinnisbati og Løkshøll hava sett filmin á skrá og helst fara onnur høli eisini at lata dyrn...

  Maria Tórgarð vann báðar virðislønirnar fyri stuttfilmin Mammuskepilsið. Leygarkvøldið var eitt Geytakvøld av teim heilt góðu, sum í gomlum døgum, eftir at Niels Halm uppfann kvøldið, sum í samráð við familjuna Geyti fekk legendariska navnið, ið allir føroyingar við áhuga fyri filmi hava tikið til sín í rætta andanum, soleiðis, at øll eiga Geytan, ið hvørki er registrerað vørumerkið ella ogn hjá nøkrum stovni ella fyritøku. Fólkið eigur Geytan. Bjørt Samuelsen, løgtingsforkvinna, sum eisini er ein av mest trúføstu Geytafjepparum, bjóðaði vælkomin og byrjaði kvøldið við ikki bara góðum men til høvið bestu orðum. Eftir átjan árum sum tingkvinna, hevði hon dagin fyri boðað frá, at nú tók hon seg úr politikki og stillaði ikki upp aftur. Maria Tórgarð vann í ár bæði Geytan og Áskoðaravirðislønina fyri framúr hybrid filmin Mammuskepilsið, sum nam og rørdi øll í salinum. Eisini vertin, sum mátti fara frá og fáa samskiparan, Turið, at lesa. Borgarstjórarnir, Tórbjørn Jacobsen í Run...

Avstralski Baz Luhrmann, gjørdi fyri fýra árum síðan ultimativu søguna um Elvis úr Memphis við Austin Butler í høvuðsleiklutinum, og Tom Hanks sum hansara nemisis, Colonel Parker, Andreas Cornelis van Kuijko, úr Breda í Niðurlondum, staddur í USA, uttan pass og møguleika at fara í onnur lond, hvørki hann ella Elvis. Var hetta forðingin hjá Elvis? Ein sena í nýggja heimildarfilminum EPiC (2026), sum stendur fyri Elvis Presley in Concert, letur the Colonel ganga framvið og verða samrøðuevni, meðan ljóðið spakuliga verður skrúvað upp fyri Elvis, sum syngur Devil in Disguise í 1963. Fjaldi Djevulin. Ein feit og lítið subtil viðmerking, men við undirhaldinum í topp, mest sum ein posthumur kjaftfiskur frá Luhrmann til mannin, ið hann ivaleyst heldur forðaði fyrimyndarliga fitta Elvis vegin fram til heimsins pallar, Evropa og Japan, og kanska oyðilegði hann í berum innistongsili við vánaligum Hollywood filmum, og sum fráleið alt ov nógvum einstáttaðum Las Vegas konsertum. Ein lítil men st...

  Fjórða sendingin úr Hoydølum hevði MC Restorff sum stjørnuskaldarkjarnu, ið ungu sangspírarnir tulkaðu afturvið vælsamanspælda orkestrinum, tight og uttan kór og aðra stafasju, sum vit altíð hava í plátuframleiðslu. Nakið, nærverandi og natúrliga ektað. Framhaldandi framúr. Vit skilja í prátinum, at MC er úr Ebenezer, sum er brøðrasamkoman í Havn, og at hann var hin fyrsti at taka trummur og elektrisk ljóðføri við í samtíðar sang- og tónleikatraditiónina har, og seinni eisini byggja brúgv millum andaligan og verðsligan tónleik. Filmiski karmurin um hetta nýbrot er í forfalnu Hoydølum, har okkara nú rættuliga kendu úrvaldu sangtalent, seks í tali, hava sett seg við skúlaborðini og fingið eitt tal, sum sigur hvør røðin er. Fyrst er Emma við sanginum ”Kvøða til pinkubarnið”. Varisliga følið, stillført, innfølt og reint, fær hon sangin at vaksa í vavi, og megnar at lyfta hann, uttan at vit sakna seinasta ørindi, sum MC peikar á, og nevnir sangsins syklus, og at hann nú er endur...