Hoyvíkshøllin – her havi eg ikki verið fyrr. Hvørki til hondbólt ella konsert, sum galt tað lív ella deyð, sum vit sungu fyrsta mai. So takk fyri innbjóðing og enntá borðreiðing her uppi, næstan í haganum. Nú eri eg uttangarðs. Uttanfyri biografin, hin einasta í landinum, og allar ringvegir - og dygst við ein kirkjuleysan kirkjugarð.
Og til mítt bestyrtilsið, sum hondbóltsdómarin Hans Holm
plagdi at taka til, so fái eg beint tá, eg segði ja til at bera fram hesi orð, at
vita frá einum vini, sum fæst við digitala orðabókagerð, at orðið hoyvíkingur
er ikki til í føroysku orðabókini. Tað er bara í fleirtalsforminum,
hoyvíkingar, at tað er til. Hugvekjandi, sigandi og kollektivt, sum einki annað
eg havi rent meg í.
Men, tit menn og tit kvinnur, eg eri blivin fubbaður, offur
fyri eini vittigheit.
Orðabókagerðarin, hann sum hevur humor eins og tit, at bjóða
mær her í kvøld, sigur, at tey altíð ganga í hópi, hoyvíkingar. Onkur vil vera
við, at tey næstan gerast vanlig fólk, um tey hendingaferð verða sædd ein og
ein. Hetta er orðabókaarbeiðið, next level, málvísind og sosiologi í einum,
hvørt tú so ert í Neistanum ella Kyndli, sigur hann. Og eg havi hug at leggja EB
afturat úr míni gomlu heimbygd, og enska Millwall, sum eg enn gleði meg til einaferð
at síggja á enskum heimavølli.
Kanska krevur tað eina skál – fyri hoyvíkingum, sum í
orðabókunum faktiskt bara eru í eintali – og nú frá mær og orðabókini hava
fingið avbjóðingina at hugsa ein eksistens í fleirtali og har at skapa ein burðardyggan
tulkingarfelagsskap.
Men hinvegin, konan, hon hevur spælt hondbólt við Neistanum
og fótbólt í bestu deild í B36. So er tað líkasum svart uppá hvítt í teim
bonaðu tempulhallum.
Men í teim litríkaru hálvfjerðsunum var tað skjótt at eg
pilkaði hondbóltin og ítróttin úr henni, var hon skjót at siga, tá eg varð
uppringdur og spurdur, um at halda talu til ársveitsluna hjá tykkum her í H71.
Takk fyri
heiðurin. Og fyri at tit bevísiliga hava humor. Og so leingi tað er humor, er
tað lív.
Men fara
vit eitt rend aftur til litríku hálvfjerðsini, so var tað Jazzfelagið hjá
Kristian Blak í Perluni, sum úr Tórshavnar uttanbýggja kommunu, Hoydølum, har
eg tá búði, vann á ítróttinum hjá konuni. Ella ítróttini, sum Árni Dahl, mín
lærari og skribentur í Dimmu, segði. Ítróttin, sum í kvennkyni. Men eftir
stendur, at einaferð var eg hoyvíkingur. Á dreingjakostdeildini í Hoydølum.
Tulkingarfelagsskapir
koma og fara.
Og tá mín
starvsfelagi í seytjan ár, Rói, helst tann hoyvíkingur, sum kortini er
vestmenningur við stóra V, eg kenni best, spyr meg, um eg nakrantíð havi sæð
ein hondbóltsdyst, so má eg, eftir at hava summað meg eina løtu, siga jú, fyrst
og fremst á Eiði.
Akkurát
samstundis sum eg fekk áhuga fyri myndatøku, tá eg í 1973 arbeiddi í Auto, og
fekk ráð til at keypa eitt kamera og eina knallert fyri tvær mánaðarlønir. Um
tað veruliga var slætti nalvin, sum kom undan og avdúkaði tað ærbara, ið
kveikti mína estetisku foto- og myndainteressu, skal eg lata verða ósagt - men hond
í hond við visuella áhugan, kom áhugin fyri tí fysiskt slagferdiga og
avriksmerkta, sum ofta var í leysum lofti í hesi ítrótt, og so tí listarliga
innikapslaða, í henhold til skiftandi listarák frá serliga popp-art-monnum sum
Warhol og Rauschenberg.
Í
spenningsfeltinum millum tað sjónliga ærbara og tað dannilsismessiga óuppnáiliga,
kemur fascinatiónin og drívmegin at skapa úrslit, sum eru so sjónlig, at tú
kanst halda teimum í hondini. Prentaðar myndir ella stoyptir steypar.
Tað síggi
eg sum uppgávuna, hvørjum tú so heppar eftir. Og at forvalta ta uppgávuna,
umsita hana og foredla hana. Í einum felagsskapi, sum at síggja til er
eintýðugur í sosiologiskum ljósi, men innan ífrá er so nógv annað.
Í hesum
fascinatiónsgloppi leiddi ein annar hoyvíkingur, Petur Zachariasen – mína
lívsleið inn í Filmsfelagið. Í 1989 kundu vit mynstra við 1200 limum, tá fyrsti
føroyski filmur í spælifilmslongd, Atlantic Rhapsody, hjá Katrin Ottarsdóttir,
bleiv til í allramanna eygum á filmstevnu við øllum teim norðurlendsku filmsinstituttunum
í Norðurlandahúsinum, og við 130 útlendskum gestum, og heimsins fremsta
filmsummælara, Derek Malcolm, á the Guardian fremst fyri.
Fyri
fjøruti árum síðan var Filmsfelagið heilt vist tað størsta áhugafelag uttan
fyri skipaðu ítróttina. 1200 limir. Og har bleiv eg verandi. Ein lívslangur
áhugi, sum enn er so mikið við sítt fríska lív, at eg verið boðin higar í
kvøld.
Eftir at
hava havt 13 biografar í landinum, er EIN eftir í dag, Havnar Bio, har vit vísa
film hvørt mikukvøld í árinum. Síðsta mikudag ein umhvørvisfilm um
veðurlagsbroytingar, har vit eiga eina partin, og Ingilín Strøm er við – á
føroyskum – frammanfyri kamera hjá Rógva Rasmussen, og komandi mikudag ein
spildurnýggjan eysturevropeiskan stórfilm, Franz, um Franz Kafka, sum aftur
leiðir tankarnar til enn ein hoyvíksing - sum tá Filmsfelagið kom fram mitt í
80'unum - lat okkum vita í frankeraðum post-sendum myndugleika brævi, at um vit
halda fram at vísa filmar sum Life of Brian hjá Monthy Python og Last
Temptation of Christ, so má almenna Filmseftirlitið taka tykkara virksemi upp
til nýggja viðgerð.
Saman við
Paula í Sjónleikarhúsinum hildu vit fram við okkara virksemi, uttan høll sum
hesa, uttan almennan stuðul, uttan at selja okkara sjónligheit til
forfengiligar politikarar. Og tað gera vit enn ikki.
Men nú er
bara EIN biografur eftir, og saman við mentanarligu fyrisitingini í somu
kommunu skifta vit enn – í besta forstáilsi – orð um eina framtíð, har vit og
kommunan, eru samd um at varðveita seinasta upplivingarrúmið, sum er hitt rætta
at síggja film í, men sum Klubbin í miðbýnum frá 1799 eigur, og sum er í so
ringum standi og yvirhøvur ikki atkomuligt fyri rørslutarnaði enn minni í
brunahøpi, og at staðið, beint yvir av Tinghúsinum, tað á Vaglinum altso,
hvørja løtu kann loysna úr tí nógv umrødda klæna tráðnum.
Men kanska er tað
galdandi fyri mentan í Føroyum. At hon hongur í einum klønum tráð. At tað er
hennara treytaða tilvera.
Tí hvat ger
Mentanarnevndin hjá Løgtinginum eftir uppskoti frá seinasta landstýrisfólki við
mentamálum?
Hon skjýtur upp,
at Mentanarnevndin strikar orðið biografur úr føroyskum lógarsmíðið, í staðin
fyri at friðhalga og framtíðartryggja biografupplivingina fyri føroyingum nú og
komandi. Sum heilir ES stovnar mala til.
Gudviti, hvør skrivstovukrakkur
í Mentamálaráðnum hevur givið henni tað uppskot.
Hyggja vit í
samgonguskjalið, har Tjóðveldi er dømti úti í fýra ár, sæst í kapitlinum
Mentan, at málið skal styrkjast, tilfar til børn skal raðfestast, teknmál skal
styrkjast, listin skal stuðlast, øll skulu sleppa í musikkskúla og kirkjur
skulu kunna umvælast. Men so hendir nakað spesifikt á mentanarpallinum, sum er
fíggjaður við okkara allra skattakrónum: Í tveimum teimum seinastu reglunum í
Samgonguskjalinum verður farið so spesifikt eftir skrivstovum, at tað verður í
mínum eygum absurd og ikki sørt óbehagiligt: ÍSF skrivstovan, sum allareiða fær
20 milliónir undir heitinum mentan, skal nú fáa góðar umstøður, og føroyska IOC
umboðanin eisini. Hvat tað merkir í krónum og oyrum, og hvar tað skal takast
frá á mentanarøkinum, veit eg ikki.
Sum er fær Mentanargrunnurin
til sítt breiða árliga virksemið, 6 milliónir, og samlaða mentaupphæddin til
føroyska filmsgerð er eisini skallutar 6 milliónir. Hvat er tað millum vinir? Svarið
kunnu vit sjálvi framteinkja alt eftir observansi.
Tí hartil eru vit
komin, bara tí, vit ikki eita HSF, FSF ella ÍSF. Soleiðis er tað og eg fari
ikki at kommentera forskelsbehandlingina, hvør eigur mentanina og fer við
pengunum í mentakapitlinum, ella orsøkina til hana í sama landi. Nú skulu vit sum
tað nýggjasta og eins bombastiskt eisini hava eina kommunalt bygda og skattafíggjaða
fótbóltshøll afturat Tjarnum her uppi. Og Oyggjaleikir skulu umframt 15
millónir av skattamentakontuni nú hava 1500 frívilligar og óløntar
skattagjaldarar at hjálpa sær. Tað er líkasum eitt logistiskt kunstgreb, vert
ein góðan film.
Men filmur niðri í
gamla og rættuliga slum-kenda miðbýnum, síðan Gunnar Hoydal fór frá, er kortini
mítt fascinatiónsobjekt nummar eitt, hóast tað har sæst best, hvussu nógv
Havnin er umlopin í øllum landinum, nú vallir í fleirsifraða milliónaklassanum verða
sum flakvirki úti um landið. Absurditetir um, hvussu ymiskt ymsir áhugabólkar
vera viðfarnir í hesum fólkaræðisliga og tó fremmandgjørda landi, nú næsti
filmur er um Kafka.
Men eisini filmur
um ítróttastjørnur. Zlatan og Maradona, ja og Jørn Leth. Tí alt snýr seg um, at
finna eitt svar uppá spurningin um, hvat kanst tú rótfesta tína tilveru í? Hvat
gevur meining í tínum lívi? Hvat gevur meining á tínum staði? Hvat skapar tann
tulkingarfelagsskap, tú og tíni ganga inn í? Hvat skal til, fyri at lofta tí
flogi, og hvat ger av, hvagar uppdriftin leiðir teg í tínum
tulkingarfelagsskapi?
Og har má
eg nevna ítróttaforsprákaran, læknan, flakavirkisstovnaran og politikaran,
Petur Reinert og Dansistovuna hjá EB á Eiði, har eg eisini upplivdi Geytan vísa
film. Men Petur Reinert, sum hevði sjónvarp og u-matic video bandupptakar við
til Eiðis eftir at hava búð í Danmark, vísti okkum, sum vóru vaksin upp púra
uttan sjónvarp, filmar um ungarska Puskás og niðurlendska Johan Cruijff. Tað
var okkara fótbóltsskúli.
Ein lítil
neisti, sum festi í tankan um, og hugin til at møtast í tulkingarfelagsskapum.
Vildi
ynskt at eg kundi sagt við "okkara" áræði, at skapa
tulkingarfelagsskappir, men hartil eru vit ikki komin enn.
Áræðið er
enn bara tykkara. Jákup
Símun, Høgni, Petur Even og tit. Og tær tríggjar kvinnurnar, sum endurreistu
H71 mitt í nullunum: Sunnvá, Anna, sum framvegis er forkvinna, og Gunn. Og teir
ungu hoyvíkinarnar á landsliðnum, Elias, Hákun, Óli og Jana.
Tit eru
fyrimyndarliga undangongumyndin hjá okkum, sum alt okkara lív – og enn – billa
okkum inn, at vit politiskt einaferð fáa eini mentanarhús, vit kunnu mála og
ganga uttan um, og hava biograf í kjallaranum og eina rock senu onkustaðni í
húsinum, har Coldplay, skattafíggjað og uttan útbjóðing ella avbjóðing, kundi
spælt When I Ruled The World sum onganting. Á okkara senu.
Hugsið tykkum
eitt altjóða gjøgnumbrot í føroyskari filmsgerð, parallelt við eitt altjóða
gjøgnumbrot í hondbólti, sum - hondina á hjartað - er synonymt við H71. Tit,
sum her inni eru, eru vøggan og bulurin í hondbóltsgjøgnumbrotinum seinnu
árini.
Við støði í tí
veruleika, at einaferð búði eg í Hoyvík, í gulu dreingjakostdeildini, tá Queen
komu fram við Bohemian Rhapsody, og tað at fólk úr øllum Føroyum seinastu árini
hava búleikast í Hoyvík, og hava bygt tykkum upp, vísir eisini, at tað hendir
nakað, tá ið føroyingar sleppa øllum sundurlyndi, og velja at standa saman.
Men enn ganga tit
sum sagt undan. Og tað gera tit fyrimyndarliga einsamøll.
So
fyrimyndarliga, at eg síggi móti tí degi, tá tit, hoyvíkingar í fleirtali, fara
at yvirhála klaksvíkingar í fólkatali. Tá skal Hoyvík skrivast við feitari
stavum enn Klaksvík. Tí tá verður Hoyvík næststørsti staður í landinum. Og tað
fer at síggjast aftur við typografi á nýggja Føroyakortinum.
Við Hoydølum og
nýggja borgaraskapinum, sum tá, fyri 50 árum síðani, fekk navnið Snob Hill, eru
tit í Hoyvík maktsterkasti silent majority – sum onkur heldur vera ikki so
silent kortini. Brúkið tað maktina skilvíst, tí enn er tykkara momentum ein
veruleiki. Men eisini tað rennir út, sum unga Bjørg segði í morgun. Ungdómurin rýmir. Lat okkum steðga tí og taka í rótina, sum yngsta tingkvinna í søguni segði í Útvarpinum í morgun.
Skál - og lat
okkum reisast fyri hoyvíkingum, sum hava áræðið, úrslitini, hallirnar, politikaratekkið
- so pengamenn ganga undan, sum Jóhannes doyparin í Bíbilsøguni, at greiða
gøtuna, og vísa okkum á, at til ber at hugsa eina føroyska natión, hóast hon
ikki er á nøkrum kortið eg kenni enn. Men takk fyri tann tankan, takk fyri
intentiónina og takk fyri møguleikan fyrstu ferð at sleppa í ball hjá tykkum í
Hoyvík!
Til lukku við teim
55!
Viva la vida - Cold Play
Comments