Sálmar við styrki

Eitt leygarkvøld í mars fara tey í PraiseHim at seta føroyska Hall Joensen og norska bólkin Salmer på Pøbb á skránna í Lívdini.

Yvirskriftin er: Tvær konsertir. Eitt atgongumerki.

Fyrireikararnir siga, at hetta kvøldið í mars verða sálmar í sentrum. Hallur byrjar við countrysálmum og -sangum klokkan sjey, og klokkan hálvgum tíggju fara Salmer på Pøbb á pallin við sálmum í rock-, blues- og gospel-búnað.

Men hvat er tað fyri nakað, Salmer på Pøbb?

Við meira enn fjøruti útseldum konsertum hevur bólkurin við sjáldsama navninum, Salmer på Pøbb, bergtikið áskoðarar kring alt Noreg. Nú kemur konseptið til Føroya við kendum sálmum í nýggjum hami, framúr góðum tónleikarum og einari hugnaligari konsertuppliving við sangi, nærveru og felagsskapi.

Eg havi tosað við Thor-Erik Fjellvang, sum saman við Lewi Bergrud er leiðari í bólkinum Salmer på Pøbb um bólkin ella konseptið. Til gerandis arbeiðir Thor-Erik hjá Kirkelig Kulturverksted, sum við hópin av útgávum fylla nógv í mínum tónleikasavni.

Tit eru í løtuni á konsertferð og hava konsert í Vennesla, sum er eitt navn og ein lokalitetur í Suðurnoregi, ið tilkomnir útvarpslurtarar í Føroyum minnast og knýta til plátur við Vennesla Trioen. Er eitt samband millum lívið á pubb og í meinigheitshúsum í Noregi?

Thor-Erik flennir hart og sigur, at Venneslatrioen er nýggj fyri teimum.

- Tað er fyrstu ferð, at vit hava hoyrt um tey. Nei, í Noregi hevur, sum í so mongum øðrum støðum, oftast verið ein greiður skilnaður millum bønhús og pubb. Men í áttati og nítiárunum hava sangarar sum Sigvart Dagsland og Bjørn Eidsvåg verið greið og góð dømi um, at til bar, at blíva kendur langt út um kirkjuna, har teir sungu, og sum frá leið kundu liva av tónleiki og spælistøðum úti um landið.

Og so er tað jú eisini soleiðis, at sálmarnir aldri hava verið óloysiliga knýttir til kirkjurúm og meinigheitshús í sjálvum sær. Í Noregi hava bønhús, meinigheitshús og fundarhøli verið støð, har fólk møttust at syngja, tosa, eta, syrgja og gleðast.

Pubbin er á mangan hátt eitt tílíkt stað. Pubbin er "a public house" - eitt alment hús, ein staður, har fólk møtast. Og kirkjan og pubbin kunnu, hóast allar munir og skilnaðir, bjóða somu eginleikar og funktiónir: bæði eru støð, har menniskjan søkir felagsskap, troyst og gleði.

Hvørji eru tit í bólkinum, hvat er konseptið, hvør er tykkara bakgrund og hvat standa tit fyri, tá tit spæla fyri fólki undir heitinum Salmer på Pøbb?

- Salmer på Pøbb blivu til eftir eina telefonsamrøðu millum meg og Lewi Bergrud á sumri 2021. Vit eru báðir yrkislærdir tónleikarar, liva av at spæla, og framíhjá arbeiði eg við booking og at skapa serligar konsertir, og Lewi hevur spælt og verið kendur í egnum navni síðan 2013.

Eg ringdi til Lewi, tí eg saknaði at gera nakað musikalskt, sum á onkran hátt hevði himmalin yvir sær. Eg saknaði felagsskapin, tónleikin og mína egnu trúgv, mítt egna samband við Gud, so at siga. Tá vit høvdu prátað eina løtu, segði Lewi, at hann hevði leingi hugsað um at havt konsertir við sálmum í klubbum, uttan at gera nakað við tað. Soleiðis møttust tvey hugskot og blivu til veruleika.

Vit velja sálmar - gamlar og nýggjar - og brúka teir sum livandi tónleik. Vit spæla teir á pubbum, klubbum og øðrum støðum, har tú ikki væntar at møta sálmasangi. Men vit royna ikki at avmontera sálmarnar og gera teir meinings- og meinaleysar. Tvørturímóti. Vit leggja stóran dent á, at teir ikki missa álvarsemið, skaldskapin og tilveruliga innihaldið. Vit royna heldur ikki at "rokka teir upp" - vit hugsa heldur at vit pussa teir upp, so teir skína, taka brúsandi urguna burtur eins og kirkjurúmið, og stilla teir út - spæla teir bara so væl, sum vit megna.

Tað góða er, at áhoyraraskarin er ógvuliga blandaður. Nøkur eru aktiv og virkandi kristin, nøkur hava fyrr havt tætt samband við kirkjuna, onnur hava ikki verið til gudstænastu í tjúgu ár. Nøkur trúgva, onnur vita ikki heilt, hvat tey trúgva. Og nøkur koma fyrst og fremst tí, at teimum dáma tónleikin og huglagið.

Eg ørminnist, at okkara egni føroyski Njál Djurhuus lat upp fyri heimleysum, hevði varmestue, í Skippergata, og at Kirkelig Kulturverksted einaferð hevði konsert við Ole Paus, og ein fløga varð givin út við upptøkum frá Skippergata, og at Bjørn Eidsvåg eisini hevði sangir, sum heftu seg við og tóku sjónarmiðið hjá tí, sum sat aftast, på bakerste bænk. Er tað ein norsk siðvenja, at vera um tey veiku og lagnurnar á gøtuni og at vitja pubbina við sálmum? Hvussu fer tann vitjanin fram, og hvat er loyvt, tá tað snýr seg um øl og rúsdrekka, ella er tiltakið beint fram og bara evangeliserandi?

Ja, tað er ein norsk siðvenja at taka tónleikin út úr kirkjuliga rúminum og føra hann inn í støð, har menniskju veruliga liva teirra lív, sum Njál, ið kom úr Frelsunarherinum, sum eisini er mín bakgrund, gjørdi.

Ikki minst ein siðvenja, sum er partur av Kirkens Bymisjon og kring Kirkelig Kulturverksted, har eg arbeiði. Eitt gott dømi er, sum tú nevnir, jólaplátan hjá Ole Paus, "Hellige natt - Jul i Skippergata", sum var tikin upp á Møtestedet í Skippergata í Oslo saman við fólki, ið høvdu rúsevnistrupulleikar.

Bjørn Eidsvåg hevur í fleiri ár skrivað og sungið um menniskju, sum eru eitt sindur uttanfyri, um iva, trúgv, skuld, vón og tað at sita á aftasta bonki. Tað er ein siðvenja, sum eg haldi at Salmer på Pøbb er ein framhaldandi sproti av og byggir á.

Men eg vil samstundis vera varin við at kalla tað, vit gera, fyri sosialt arbeiði. Vit koma ikki inn á pubbin at "hjálpa" fólki. Vit koma við tí í hyggju at spæla tónleik. Tað er tað, sum hevur týdning fyri okkum. Vit koma sum tónleikarar og listafólk, ikki sum prestar.

Og ja - tá vit spæla í Noregi kunnu fólk drekka øl. 

Tað er í roynd og veru ein partur av kjarna- og hjartatáttinum. Í Noregi spæla vit á støðum, har øl verður skonkt, og vit hava ongar ætlanir um at gera eina alkoholfría sonu rundan um kristnar sangir. Fólk skulu sjálvi gera av, um tey vilja drekka øl, vín ella einki. Vit prædika heldur ikki av pallinum.

Um tað er evangeliserandi? Tað veldst um, hvat tú meinar við evangelisering.

Vit lata orðini, tekstin, evangelisera – hetta eru ikki møti, men konsertir, og tað er serliga týdningarmikið hjá okkum, at menniskju, sum eru í iva um teirra gudstrúgv, kenna seg vælkomin. Men vit fata, handfara og viðgera sálmarnar í allar størsta álvara – og teir eru jú sólaklárt forkynnandi.

Hvat kann føroyski áhoyrarin vænta sær at hoyra og uppliva, tá tit koma higar í mars 2027?

- Vit hava eitt fantastiskt orkestur við okkum, nakrir av allar bestu tónleikarum í Noregi, við Lewi Bergrud í front og eg sjálvur við klaverið. Tað fer at seta í veggirnar - og ofta verður látur, tár og alt har í millum. Frá tí heilt varisliga og nærum liturgiska til fult drøn við rokki.

Og so verður tað felags sangur! Tað vóna vit í hvussu er. Vit eru heilt viss í, at teir sangir, vit fara at spæla, eisini eru væl kendir hjá tykkum í Føroyum, sigur Thor-Erik Fjellvang.