Tekstliga verður sýrublaðið nýtt í útgávuni sum ein mynd upp
á nakað, sum at síggja til er líkt fleiri øðrum bløðum, men tá tú bítur í tað,
so kemur ein so óvæntaður, sterkur smakkur fram, og somuleiðis leita tekstirnir
eftir hesum smakkinum í nærsambandinum millum tvey. Tað sigur góða
kunningartilfarið um útgávuna, so hvørt støku sangirnir er givnir út. Fráboðan
um kvalitet og virðing av lurtara.
- Eg og Beinir komu at kennast, tá vit tóku útbúgvingina
Listaligt arbeiði á Setrinum. Tá byrjaði okkara samstarv, sum síðan bleiv til
eina heila plátu, sigur Guðrið í práti, nú "Sýrublað" er á gáttini
við nýggju sangum.
- Guðrið er ein so dugnaligur tónleikari. Eg haldi, at hon
vísir elastisitetin í tekstunum, tá hon syngur, so ymiskar sjangrur, at okkurt
er meira stilli, okkurt reggae og okkurt triðja, har um tú lesur yrkingarnar,
so eru tær rættiliga líkar í stíllegu, tó við variatiónum, og mær dámar so væl,
at ljóðuniversið hjá Guðrið útfoldar tekstin ordiliga og eisini vísir nýggjar
síður í tekstinum, sigur tekstahøvundurin, Beinir Bergsson.
Fyrstu ferð eg varnaðist Guðrið sum ein framúr tónleikara,
var tá Tórshavnar kommuna fylti hundrað sum fólkavald kommuna og Føroya Bjór
hevði bryggja ein reyða Tórsbjór, sum kundi smakkast í Hornahúsinum í 2009. So hoyrdi
eg Guðrið inn hjá Jón Tyril í Gøtudali í 2021.
Hóast hon sigur, at inspiratiónin kemur frá heilt øðrum nøvnum, enn eg hoyri, so havi eg altíð lyndi til at knýta nýskapandi og støðugt leitandi fólkatónan hjá Guðrið til amerikansku Joni Mitchell og hesu megin Atlantshavið bretska Nick Drake. Tey bæði resonera, og skapa eitt heilt egið ljóð- og lurtirúm, tá eg hoyri Guðrið, ikki minst á føroyskum.
Guðrið sigur, undan útgávuni, at hon hevur lagt tað band á
seg, ikki at spæla við somu fólkum, sum fyrr, men við nýggjum samstarvspartnarum,
og harafturat krøkir hon í fyribrigdið ageism, aldursdiskriminering, sum bara,
ella í hvussu er í størri mun, velur yngri fólk og lovar teimum framat. Og tá
ein er omanfyri fjøruti sleppa mest sum ongar kvinnur við, meðan røðin av
monnum omanfyri fjøruti er langur. So hon hevur tvey eksistentiell stríð ella
avbjóðingar gangandi um somu tíð á sjeyndu úgávuni, sum er eitt kent symbol,
sjeynda og talið sjey. Eitt heilagt og samstundis gandað lyklatal. Sjey.
Høgni Lisberg, sum Bjarni Árting Rubeksen avmyndaði niðanfyri, er stóri gandakallurin á hesi plátu við nýggju
sangum. Gjøgnumskygd, organisk og við eini laiv kenslu, ið skapar eina nærveru,
sum er nærri tí komplekst skroypiliga enn tí glatta og kanska yvirproduseraða,
sum í ljóðmynd kann verða minni tekkiligt hjá dagsins kræsna lurtara at sleppa
inn í. Onkuntíð fái eg umhvarvið av einum flash back-farra av ljóðymdini hjá "Hørpuspælaranum" hjá Hanusi G. Johansen, soleiðis sum eg minnist
framløgukonsertina.
Tekstirnir snúgva seg um nærsambond, teir trupulleikarnar sum standa upp í einum parlagi. Tekstirnir leita til plantur og djór í Føroyum og royna at nýta hesi til at skilja parlagið á ein nýggjan hátt, tekstirnir spyrja, um parlagið og minnini saman broytast, um náttúran er við í mátanum, vit tosa við og um hvønn annan. Okkurt bendir á, at politiska skipanin og mentanarliga fyrisitingin, mentapolitikararnir og skrivstovukrakkarnir, eiga at verða ítalusettir.
Tí burturfrá má eg sum lurtari, brúkari og ummælari í einum
politiskum veruleika sanna, at tungt er at arbeiða móti ítróttini, sum sigur
seg vera mentan, og hendinga ferð list eisini, í hvussu er tá skattafíggjaðar og
politiskt samtyktar íløgur skulu gerast. Tá er ítróttin mentan. Einasta
forpliktilsið í aftarlagað partinum í samgonguskjalinum, ið varð lagt fram í
gjár, sum ber fátæksliga bringumerkið mentan, er, at ÍSF skal stuðlast
fíggjarliga. Soleiðis kunnu vit sláa okkum til táls komandi fýra árs tíðina. ÍSF
stendur politisku skipanini nær og hon, politiska skipanin, fær nyttu úr henni.
Tí er tað einasta adresseraða mentanarliga forpliktilsið hetta politiska
fýraáraskeiðið. Fílabeinstornið ÍSF, sum longu fær 18,7 milliónir í studningi á
Fíggjarlógini, og nú við orðsins lyfti skal stuðlast fíggjarliga í galdandi
samgonguskjali komandi fýra árini. Starvsfólk, nevndir, umboðsting og
starvsnevnd kosta at reka. Restin í mentanarkapitlinum eru óforpliktandi
sjálvfylgiligheitir. Uttan nevnda losjan. Ikki eitt orð í samgonguskjalinum um nýggju
listagreinina film heldur, hvørki undir mentan ella vinnu. Sum at lesa
nevndarsamansetingar, almennar og privatar, og hoyra óbroytt kór og somu
kórsangir og somu útsetingar alt títt lív í Útvarpinum, til alt er yvirstaðið
og øll fella frá. Tað var tað. Alt hildið saman av onkrari orsøk, sum í hvørt
fall ikki er mentan, men aldri er langt frá teirri makt, sum er í marknaðarføring
og at fotografera politikarar saman við, at tryggja teimum valdið. At bestemma
yvir einum útrykki og halda onnur burtur. Og ímeðan gongur lívið. Gerandislívið
í boblum, stættum og antropologiskum kanningum, ið hvør fyri seg hava sum
endamál at sitera hvørja aðra, fyri aftur at fáa stuðul, so ikki slepst út
aftur úr fílabeinstorninum. Útinnandi mentanararbeiði, sum við plátukeypi frá
Tutl, ella við at loysa eina bilett til seinasta biografin í Føroyum, koyrir
uppá "Freewhelin'", sum Bob Dylan kallaði søguligu LP-plátuna í 1963,
í frígiri, leys og óheft, á eini súklubreyt, sum hvørki er til, umhugsað ella
strikað av. Heilt vist tann plátan, sum flutti flestu mørk í plátuídnaðinum og
skapti nýggjan resonans og klangbotn í miðlunum við sangum sum "Girl from
the North Country", "Masters of War", "A Hard Rain's
a-Gonna Fall" og"Don't Think Twice, It's All Right", ið
sementeraðu uppáhaldið um sjangruna plátuskaldskap. Fyri trýogtrýss árum síðan.
Tað, sum eg í dag haldi vera eitt plátuskaldsligt nýbrot, er
í hesum føri, at tú sum lurtari fært andarúm í teim skaldabornu og rúmliga
luftigu orðunum, ið ikki eru stevfast doserandi uppá rím, skorið sum dálar
niður í meg sum lurtara, so eg komi í andaneyð og ikki fái hugsað ein
sjálvstøðugan tanka, meðan eg verið togaður gjøgnum sangin, ið helst vil telja
alla heimssøguna og helst eisini stilla seg røttu megin friðarlinjuna, sum
sungið varð fyrst í sekstiárunum. Nógv er broytt síðan tann hevdin tók seg upp
við fólka- og mótmælissangarum, hóast tað ikki altíð hoyrist. Hesa seinastu
øldina hava vit fingið okkara egnu sangarar og plátuskøld, sum grundaran kára p
og Martin Joensen, og nýggjasta parlagið, Marius og Hans Jacob Kolslíð, sum
nýliga eisini hevur skrivað "Hví søki eg mær líðing" til Stanley
Samuelsen. Og so øll hini støku nøvnini, eg ikki skal nevna her, og nú eisini
tey bæði Guðrið og Beinir, ið skilliga hava funnið eitt markamót, interface, at
dyrka fríu, organisku listina á, leysa av øllum avmarkandi mørkum, vit vanliga
seta, hava tey útinnandi ikki longu sett tey sjálv. "Har bylgjan leikar",
sum mest konformi og mest seljandi føroyski bólkur, Tónlist av Strondum, sungu
í 1981, ikki fyri tað góða, annað enn gomlu kvøðuljómarnar til sjófólkið. Samstarvsúrslitið
hjá Guðrið og Beinir er í mínum oyrum framúr væleydnað í sjálvari
samanrenningini millum listagreinarnar tekst og ljóð, og ikki minni nýskapandi
í ljóðblandi og -mynd, niður í minstu smámunir og rútmiskt førkandi detaljur,
fyri at brúka heitið á fyrsta sanginum.
Umframt Guðrið Hansdóttir, er Lena Andersen ein, ið skrivar seg inn í kjalarvørrin av hesi hevd og siðvenju, og í hesum døgum flytir mørk, aktivt skapandi og nýdefinerandi, nú millum normalietshugtakið og tað sálarliga viðbrekna, psykan og sálin, sum verður hildin fram sum frí, sálin, sum er í góðum hondum. Eins og tómi stólurin, hugtakandi nýbrot á føroyskum máli, sum vitborið og ikki politiskt glintandi, leggur djúpt reflekterandi tankar fram. Gleði meg til hennara komandi føroyska heildarsavn, sum vit nú hava hoyrt tríggjar sangir úr. Framúr. Greta Bech Svabo viðger á "Beautiful Obscenery" á sama hátt tað persónliga, sum fer í mark og harvið flytir mørk, tí tað er ikki konventionelt, fasthaldandi ein marknaðardominans, men søkjandi í hvørjum orði, tóna og útseting. Av hesum er "Sober" ein av sterkastu sangum í heilt langa tíð. Og hon kemur út í síni heild henda sama dag, í dag. Ein stórur dagur fyri plátuskaldskap.
Tað er
vár í rútmiskari føroyskari plátuútgávu. Og tað er bara tað, sum er komið fyri
míni oyru. Og tað bara higartil. Stórfingið er tað, í einum landi sum politiskt
ikki ofrar mentanini ein tanka, uttan hon eitir ÍSF, føroyska skattafíggjaða
mentanin.
Føroyskt mælta útgávan "Sýrublað" er undangongudømi at prógva, hvussu listaliga útinnandi og hart arbeiðandi mentafólk kunnu samstarva og føra fram teirra avrik, okkum til ómetaliga forvitnisgleði, so vit fáa eitt kvalitativt várupplivilsi, sum merkantila vinnan ofta kallar tvey fyri eitt, at fáa double up, tvífalt so nógv, sum tú ætlaði, tá tú bestilti. Tað er mín kensla við útgávuni í hondini, har listagreinarnar orð og tónar møtast og skifta høgg, sum orðabókin sigur um danska at krydse klinge og á enskum exchange blows. Takk fyri kvalitativu samanrenningina á listaliga avrikinum "Sýrublað".
Øll makt
til tey, ið vilja bróta maktina.
Imponeraður
yvir listarligu konditiónina og ambitiónina hjá Guðrið, kann eg ikki siga annað
enn, at tað er gott, heiðurligt, ja fantastiskt, at bróta úr fastlæstum
runddansi, ið fer burtur frá einum ekkókamari av tí sama, er eitt egið listaligt
úttrykk, ambitiónsniveau og drívmegi, sum mær dámar væl, tí so nógv stadnað mentan
verður dyrkað og útint við teim somu, usual suspects, har nýggj ikki sleppa
uppí, tí tað fyri mær at síggja ræður um at halda útrykkið fast og gera av,
hvat kemur fram og út og á landsins pallar. Tað er sum til politiska valið, vit
akkurát hava havt. Alt er um at gera, at halda fast uppá tað sama gamla, og
fyri alt í verðini ikki lova nøkrum nýggjum uppí. So missa vit bæði andlit og
maktina. Takk til Guðrið og Beinir fyri tað dirvi eg hoyri, síggi og fysiskt kenni
í teirra samfingnu útgávu og virksemi. Tað smakkar væl í hvørjum orðið og
vendum tóna.
Detaljurnar
3:43
Róligt, hammond
líknandi keyboard og so serliga ein mjúkt sleikjand steel gittari, so dulcimer
ella harpischkord líknandi ljóð, nær og fjar í rúminum, eins og røddin gevur
skiftandi perspektiv. Spennandi bretskt amerikanskt univers millum Nick Drake hesumegin
og Joni Mitchell hinumegin Atlantshav. Fái illa flutt meg úr tí
lurtarapositiónini. Sjálvur haldi eg tað er gott, og gevur mær eitt peilipunkt,
sum í mínum plátusavnið er týdningarmikið, sum at seta kós, hvessa oyrini og
skapa vónir og eina bíðandi væntan. So er klárt. "Detaljurnar" er ein
góð upplatandi byrjan.
Sitrus 3:21
Ljósur
við inkluderandi handrútmum, og steel, sum er merkiliga gott at lata upp fyri
orðum, fremst í lagaliga strúkandi ljóðmyndini. Her eru góð orð: lúsakullan,
smakka húð, vørrin, sýrublaðið, nærvera, og so niðurlagið: Regnið er tað
einasta, vit síggja tá vit blunda, sum í "Have you ever seen the rain".
Summarligur sangur alt árið. "Sitrus" er lyklasangurin á plátuni.
Oyralippan 3:15
Í skapi
og útseting ein fangandi barnasangur við latínamerikanskum reagge rútmum. Her
er smakkur, oyralippan og sjógras, organiskt og karibiskt við stáltrummum.
Fangandi orð, fangandi lag, fangandi instrumentering og trummur og bassur
fremst í ljóðmyndini, ikki minst ein voice over um at dyppa í Sandagerði. Organiskt nærverandi. Eg sprelli við
beinunum, anda, góði, kom upp undan aftur. "Oyralippan" er ein lívsjáttandi
og mest sum religiøst ákallandi summarsangur, har havsvimjarar møtast.
Reyðir kjálkar
3:33
Hetta er
fyrsti sangur, sum bleiv til í savninum. Støð eru akkerspunkt. Vit eru undir Vørðufelli
á fjøllum, ikki so høgum, í Vágum, meðan Tindhólmur sæst. Fjálg minni í kulda,
eitt lukkuligt mist barnaumhvørvi í nútíðarfrásýni, poetiskt sett til tónleik,
ella øvut, tónleikurin settur til orð, so perfekt match er henda paring millum
sang og orð. Laurel Canyon hjá Joni Mitchell og teimum, so sum mínar
ljóðreferensur siga mær og mínum sansaapparati, at hetta er og skal skiljast í
mínum oyrum, opið og ljóst niðan eftir og so oman í fjøruna. Og so við einum
feitum elgittara omaná. Góð stigvís gongd í kompositiónini. Millum kulda í
náttúruni og hita í kroppinum. Komplekst men tó einkult í orðum, tónum og
instrumentering. Sorgblíðir við yndi eru "Reyðir kjálkar" plátuskaldsakapur
av hægsta karati, hástøkk, haldi eg.
Loðbressan 3:09
Gittar,
floytir og klarinett, sum hjá Ian Anderson, sum mundi gingið burtur við mann
og mús í íðuni út frá Mjóvanesi, tá Listastevna Føroya var. Ein avbjóðing í
heiti, loðbressan, og í fyribrigdi, ein fluga. Ein symfonisk niðurferð í
djóraríkið beint fyri okkum, men undir sólini. Einføld akustisk
instrumentering, sum hjá Magna Carta á "Seasons", og ein farri av
Jethro Tull "We used to know", "Inside" og "Skating
away on the thin ice of life". "Loðbressan" er ein lovandi
innføring í árstíðina við teskandi fluguni, loðbressuni, sum nú kemur við
sólini.
Intro við
Una Leitistein, sum sigur kendu útvarpsorðini "spika hamrandi feitt".
Leikandi lættur sangur, sum súklandi avstað, spyr, hví eri eg so bangin fyri at
liva. Um grúsið, steinin, í skónum. Ein temasangur fyri alla útgávuna, og hin
fyrsti eg velji at lurta eftir, tí teksturin leggur up til tað. Sum at vera í
stilvum uttan hosur. Væleydnað samanrenning. Luftig. Og so kemur ein samrøða
við Una Leitistein. Stuttligt perspektivgevandi break inn yvir sangin. "Grús"
er ein greitt upplatandi byrjunarsangur um ekka, sum kanska, kanska ikki,
knýtir seg at einum steini í skónum. Kanska er hann ikki har. Í prátinum teirramillum, framløgudagin, fær hann eina meta funktión.
Epoxy Primer 4:15
At hava
eitt rokkplátusavn hevur eisini sínar forðandi avmarkingar, soleiðis at tú per
definitión leggur ein karm, ið krøkir um og í tað, tú hoyrir. Tá eg kom til
henda sang, fór eg beint til útgávuna hjá Sting og "Soul Cages" frá
1991 um pápan, sum arbeiddi á skipasmiðju í Newcastle og enntá nevnir The
Stones of Faroe í "Why should I cry over you". Tað er hatta við referensurammum
og latentum tulkingum, sum hava tað, at skapa nýtýdningar, sum fara inn í
søguna og taka hana av ræði, ella í hvussu er ger tær ein ready made karm at skilja
og tilogna tær søguna. Sjálvan máldagin spyrji eg Beinir, sum er formaður í
Málráðnum:
- Hvør er
inspiratiónin til fantastiska sangin "Epoxy Primer"? Havi Sting og "Soul Cages" fyri
mær. Men nei, tað er ikki altíð, at eg sum lurtari havi lykilin til fatanina,
lukkutíð. Beinir svarar:
- Allir tekstirnir,
sum eg havi skrivað á plátuni, eru í grundini yrkingar, akkurát epoxyprimer
stingur burturúr, tí evnisliga viðgerð teksturin öðrvísi myndir. Men eg vildi
hava ein tekst, sum var eitt kontrapunkt til allar hinar tekstirnar; altso hvat
er tað mest eitrandi evni, eg kundi koma í tankar um: epoxyprimer. So mátti teksturin fara har, sum
tað evni verður brúkt: á bedingini. Men har er eingin beinleiðis íblástur til
akkurat tann tekstin. Eg havi altíð verið fasineraður av Akilles og Patroklus,
sigur tekstahøvundurin, Beinir, um mín yndissang á nýggju plátuni hjá Guðrið Hansdóttir,
"Epoxy Primer". Tá tulkingarrúmið verður tað, sum ein luktur av
skipsmáling elvir til.
Vit bæði 2:36
Psykedeliskt
mellotronlíknandi baryton ljóð, parað við steel, klaver og tjúkkur bassur í
botninum. "Vit bæði" er gott og kontant ljóðspor úr grunge tíðini
heilt aftur til the Doors.
Uttan meg
4:30
Bátsmaðurin,
Nick Drake, er nú púra klárur fyri mær, sum í "River Man" og "Time
has told me", mín desert island sangur. Hvønn veg fara vit bæði í sanginum. Klárheitin í akustiska gittaranum
er organisk og djúp, ein feril av keyboard innyvir, so umaftur í einum føstum
rútmikki, og so keyboard aftur, ein hugtakandi ljóðmynd, nú við kóri, gandakend,
sum í einum skógi á Nothingham leiðini er útgangssangurin. Hvar fara vit, og planleggur tú framtíðina uttan meg. Tað er "Uttan meg".
Til lukku við útgávuni, og takk fyri at eg slapp at lurta við.
Comments